Ошибка
 
 
Қоғам
Жандос Қалтаев: «Бүгінгінің баласы кішкентайынан мансап пен креслоны армандайды. Неге?» Печать
16.09.2019 13:27

Мемлекеттік қызмет өз деңгейінде үлкен мектеп. Мұнда үйренуге, азамат ретінде қалыптасуға, кез-келген мәселеде екі тараптан қарай отырып анықтауға мүмкіндіктер бар. Қарапайым азамат, қоғамдық ұйым қызметкері ретінде ойлаған нәрселерімізді мемлекеттік механизм ішінен қарап, барлығы оңай емес екеніне көз жеткізіп, басқа қырынан ұқтық. Бұл Шымкент қалалық Отбасы, балалар және жастар істері жөніндегі басқарма басшысы Жандос Төлембекұлы Қалтаевтың пікірі.

Жандос Төлебекұлын мұнан басқа қандай мәселелер толғандырып жүр сұқбатымызда осы сауалдарға жауап іздеп көрдік.

Мемлекеттік қызметке қоғамдық ұйымнан келген адам халықтың мұң-мұқтажын біліп келеді

– Президенттің Қазақстан – халқына  арналған Жолдауын көрдіңіз, таныстыңыз. Жолдауда мемлекеттік емес ұйымдарға баса назар аударды. Сіздің еңбек жолыңызды қарап отырсақ, бірыңғай мемлекеттік емес ұйымдардан бастап, саяси ұйымдардың ұйымдастыру алқасында болыпсыз. Жолдауда қоғамдық ұйымдар істеріне қан жүгіртер бастамалар деп қайсысын бөліп жарып айтар едіңіз?

– Менің білуімше, біздің елде президенттің халыққа арнаған Жолдаулары 1997 жылдан басталған. Ал кейбір мемлекеттерде, тіпті Ресейдің өзінде мұндай жолдаулар бізден кейін бастау алады. Бұл-мемлекеттің ішкі және сыртқы саясаты, инфрақұрылымды жетілдіру, әлеуметтік-экономикалық даму үдерісінің жыл сайынғы басымдықтарын анықтау, приоритеттерін айқындау бойынша жылма-жыл жұмыс жасау. Қателеспесем, көрші Қытайда бұрынғы біз өткен Кеңес дәуірінің жоспарлы экономикасының қалдықтары – бес жылға жоспарлап, соны іске асырады. Біздегі жолдауларда жыл сайынғы басымдықтарды айқындап, биліктің барлық тармақтары сол жолдауда айтылған басымдықтарға назар аударып жұмыс істейтін болады. Бұл – меніңще, дұрыс нәрсе. Өйткені, қазіргі заманның соншалықты тез дамуына байланысты, бұл өте керек дүние. Бес жылдық жоспардың да өз артықшылықтары бар болар, дегенмен біздегі 2050 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспарына негізделген жыл сайынғы жолдаулардың артықшылығы бар деп ойлаймын.

Еліміздің екінші президенті Қ.Тоқаевтің кешегі жолдауы экономикалық және әлеуметтік мәселелерге басымдық берген ерекше Жолдау болды. Бұл тұрғыда дарынды баланың қабілетін дамытуға қатысты бастамасы, отбасы және бала институтын қолдау, инклюзивті қоғам құру, 2 пайыздық жеңілдетілген мөлшерлемемен «Бақытты отбасы» бағдарламалары туралы түйгеніміз өте көп. Жолдауда «7-20-25» бағдарламасына да тоқталды. Қазір ол бағдарлама бойынша қарыз алушының отбасылық табысы орташа есеппен айына 320 мың теңгені құрауы тиіс болса, табысы аз адамдар  бұған қатыса алмай отыр. Сондықтан 2 пайыздық жеңілдетілген мөлшерлемемен, пайыздық алғашқы жарнасы 10 пайыз болатын жаңа «Бақытты отбасы» бағдарламасы іске қосылды. Бұл – өте тиімді жеңілдік болмақ. Аталған бағдарлама бойынша бірінші кезекте көпбалалы және мүгедек балалар тәрбиелеп отырған отбасылар қамтылмақ.

Сондай-ақ, жолдауда айтылған отбасылық кәсіп туралы жекелей тоқталған абзал шығар. Қазір біз әлеуметтік жағдайы төмен, отбасы мүшелері түгел болғанмен табыс көзі жоқ отбасыларымен жұмыс жүргізіп жатырмыз. Ондай отбасы мүшелерін қысқа мерзімді қайта даярлау курсына жолдаумен жібереміз, немесе жеке кәсібін ашуға көмектесеміз. Бұл – жаңа кәсіп ашқысы келетін кісілерге таптырмайтын дүние, әрі жақсы қадам. Кәсіп ашып жатса, жолдауда айтылғандай 3 жылға дейін толық салығынан босатылып жатса, ол да үлкен көмек. Әрине кәсіп ашу – басында отбасыға экономикалық жағынан әжептеуір ауырлық болғанмен, жолдауда айтылғандай тексеруге мораторий жарияланса, кәсібінің аяққа тұрып кетуі барысында стимулға айналып, үлкен септігін тигізеді және мультипликативті эффект болады деп ойлаймын. Осылайша отбасылық кәсіпке бет бұрады. Былай қарағанда мамандық алу, 2-3 жыл оқу, оған қаражат төлеу әлеуметтік аз қамтылған отбасыларына қиын. Ал кәсіп бастау, жеке кәсіпкерлікті тіркету, ол өте оңай, тіпті 15 минут қана. Менің ойымша, жолдаудағы керемет нәрсенің бірі осы отбасылық кәсіп.

 

– Еңбек жолыңыз мемлекеттік емес ұйымдардың жастар бірлестігі арасында басталғанын жоғарыда айттық. МЕҰ-нан мемлекеттік қызметке ауысу қиын болмады ма? Көкейге түйген қиын сабағыңыз не болды?

– Қиындықтар болды, әрине. Қиындықтар неге байланысты дегенге келсем, қиындық тек жаңадан келгендіктен қызметтің кейбір қыр-сырлары, білмейтін дүниелер, хаттамалардағы тапсырмалардағы ұсақ-түйектер ғана. Мемлекеттік қызметке келер алдында «НұрОтан» халықтық демократиялық партиясының орталық аппаратында 5 жылдай жұмыс істедім, ол сала мемлекеттік қызметке жақын сала болды. Тұрғындардың арыз-шағымдары мен халықпен етене жақын жұмыс істедім. Сондықтан, бұл қызметке келгенде қатты қиналдым деп айта алмаймын. Хаттардың мерзімі, хаттамалық тапсырмалар, арыз-шағымдарды қарау тәртібі секілді тәртіптер екеуіне де ортақ. Бірақ, мемлекеттік қызметтің өз деңгейіндегі тиімділіктері бар.

Мемлекет дегенді үлкен механизм десек, бұл қызметке қоғамдық көзқарас деңгейінде келген дұрыс деп ойлаймын. Механизм баяу қимылдайтын болса, бизнес шапшаң қимыл арқылы табысқа кенелуді ойлайды. Мемлекеттік қызметке кәсіпкерлік саладан келген кісі жұмыстан түсетін тиімділікті ойлайды, қоғамдық құндылықты ойлай бермейді. Сондықтан, мемлекеттік қызметке қоғамдық саладан келгендіктен, тұрғындардың мұң-мұқтажын көбірек біліп, түсінесің және оны оңтайландыруға, мәселесін шешуге тырысамыз. Мемлекеттік қызметке қоғамдық ұйымдардан келудің тиімділігінің өзі осы деп ойлаймын.

Мемлекеттік қызмет өз деңгейінде үлкен мектеп. Мұнда үйренуге, азамат ретінде қалыптасуға, кез-келген мәселеде екі тараптан қарай отырып анықтауға мүмкіндіктер бар. Қарапайым азамат, қоғамдық ұйым қызметкері ретінде ойлаған нәрселерімізді мемлекеттік механизм ішінен қарап, барлығы оңай емес екеніне көз жеткізіп, басқа қырынан ұқтық. Жоғарыдағы айтылған қиындықтар, артықшылықтары мен тиімділіктерінің өз сабағы барын осылай білуге болады.

 

Мемлекеттік қызметші болуға деген қызығушылық кемінде 4-5 есе ұлғайған

– Қазіргі қызметіңізге орналасқаныңызға 1 жылдан асыпты. Жұмысқа кіріскенде жоспарлаған істеріңіз орындала бастады ма? Жоғарыда жастар мақсат қоя бермейді, мансап пен креслоға қол жеткізгеннен кейін не істерін білмейді дедіңіз. Сіздің мақсатыңыз не еді?

Жаңа да айтып кеттім, бұл қызметке келмей тұрып, қоғамдық салада  жүргенімде мемлекеттік қызмет туралы көп сын айтатын едік. «Тым қатаң», «тым жабық», «қатып қалған жүйеден шыға алмайды» деген секілді. Сол сындарды кезінде өзім айтқандықтан, қазір сол сынға мүмкіндігінше лайықты болуға тырыстым. Өз-өзіме баға бере алмаймын, сырттай бағалау керек шығар. Дегенмен, сол қағидаларға сәйкес болуға тырысып, жолдан таймауға күш саламын.

Одан бөлек, жоспарларымыз болды. Әрине, барлығы бір күнде бола салмайды. Десек те, жылдар бойы тұрақты атқарылып жатқан жұмыстардан, жүріп бара жатқан көштен бөлек, қазірдің өзінде жаңаша істелініп жатқан жұмыстарымыз бар. Оның бірі – «Отбасы кеңесі». Ол туралы кейінірек толықтырып айта жатармыз. Менің ойымша, бұл қызметтен кете қалсақ та, бір кездері осындай дүниені кезінде біз бастап едік, бір отбасыны аман сақтап қалуға септігіміз тисе, ол де біз үшін мақтаныш болатын шығар. Және осы біз бастаған «Отбасы кеңесі» жүйесі ары қарай да жалғасын табады деп ойлаймын.

Осы орайда басқармаға қарасты жастар ісіне қатысты жүзеге асырылып жатқан тағы бір бастамамыз туралы айта кетейін. Жастар ұйымдарында, қоғамдық ұйымдарда, жастар мәслихаты, «ЖасОтан», өзін-өзі басқару жүйелерінде басшылықта жүрген кезімде «адамдар неге жастармен тығыз жұмыс істемейді?» деп ойлайтын едім. Қазірде біздегі Жастар орталығын біреу білсе, біреу біле бермейді. Заң нормалары бойынша «жастар» дегенде 14-29 жас аралығындағы азаматтар кіреді, қалада олар 260 мың адам. Яғни, қаланың 26% жастар құрайды. ЖОО, колледж, мектеп қабырғаларында оларды қадағалайтын механизмдер бар, мұнан басқа қадағалаудан тыс қалған жастар да бар. Олар оқымайды, жұмыс істемейді, біліктілігін жоғарылатпайды, кәсібі де жоқ. Халықаралық ұйымдар оларды «NIT» (not imploing end traning) деген категорияға жатқызады. Біз осы топпен қалай жұмыс істейтінімізді ойландық, арнайы «Аутридж» (outright) бөлімін аштық. Бұл жүйе бұрыннан бар дүние, бірақ тек қана жабық топтармен жұмыс істеуге қолданылған. Тәжірибе алмасу мақсатымен Еуропа одағындағы Эстония еліне барғанымызда осы жүйе жұмысымен таныстық. Бұл жүйенің артықшылығы «NIT» топтарын мақсат-мүдделеріне қарай жеке-жеке жұмыс жасап, қоғамға қайта тарту жұмыстарын жүргізеді. Мәселен, қаладағы базарлар дүйсенбі күні демалатын болса, онда жұмыс істейтін жастар ол күні қайда барады? Мешітке барып басқа да діни топтарға кіріп кетулер жиі орын алып жатады. «NIT» жастармен жұмыс жүргізуді бірінші топ ретінде базардағы жастардан бастап, екінші топқа аулаларда сенделіп бос жүретін жастарды, үшінші топқа түрмеден босап шыққан пробация қызметінде тіркелген жігіттерді топтап, жекелей жұмыс істей бастадық. Демеушілер есебінен концерттік бағдарламалар, спорттық іс-шаралар ұйымдастыру арқылы оларға баратын жол тауып, тіл табыса алдық. Сәуір айынан бастап 2 мыңнан азаматтарды қамтып, бастамамыз өз жемісін бере бастады. Нәтижесінде барлық оларға мемлекеттік бағдарламаларды түсіндіру, семинарларға қатыстыру, тіпті «Рухани жаңғыру» бағдарламасы туралы да әңгіме қозғау мүмкін болып отыр. Бұл «Аутридж» жүйесі республика бойынша іске асқан жастармен жұмыс істейтін инновациялық әдістердің бірі, алғашқы жоба. Бұл бастаманың болашағы бар, келешекте бұдан да керемет нәтижесін көрсетеді деп ойлаймын.

– «100 нақты қадамның» ең алғашқы тарауы «Кәсіби мемлекеттік аппарат құру» деп аталады. Осы тұрғыда жастар мен жас мемлекеттік қызметші үшін қажетті категорияларды атап беріңізші. Не жасалып жатыр? Әлі тағы да нендей шаруалар атқарылу керек деп ойлайсыз?

Қазіргі таңда «Кәсіби мемлекеттік аппарат құру» өте жүйелі қолға алынған. Шымкент қаласында пилотты түрде факторлы балдық шкала енгізілген. Яғни, үнемдеу арқылы, қателеспесем, Шымкентте 721 мемлекеттік қызметші бар. Егер салыстыру үшін айтар болсақ, Нұр-Сұлтан және Алматы қалаларында бізден екі есе көп. Бұрын 80-90 мың теңге көлемінде жалақы алып келсе, қазір ол екі есеге өсіп отыр. Жалақы мөлшері көбейгенін 2018 жылдың желтоқсан айынан сезіндік. Бұрын мемлекеттік қызмет конкурсындағы 1 орынға 3-4 адам қатысса, қазір сол орынға 10-15 адам қатысады. Демек, мемлекеттік қызметші болуға деген қызығушылық кемінде 4-5 есе ұлғайған. Оның үстіне жалақысы көбейген қызметшінің жауапкершілігі де артқан, оларға қойылатын талап та көтерілген. Екінші бір көрсеткіш, егер бұрын қызметшілердің жұмыстан шығуы мен жұмыс ауыстыруы көп болса, қазір ол көрсеткіш мүлде төмендеген, 5-6 пайыздың деңгейінде ғана. Менің ойымша, «Кәсіби мемлекеттік аппарат құру» қадамының негізгі құралдарының бірі уақыт тиімділігі мен еңбек ресурсын дұрыс пайдалану болса керек. Бұған тайм-менеджмент, электронды жүйелерді іске қосу процестері де кіреді. Осындай керемет дүниелер мемлекеттік қызметшінің имиджін көтермелейді.

 

Жалға берілетін пәтерлер жастар үшін 5 жылға тегін, бірақ сатып алу құқығынсыз беріледі

– Басқарма қандай мемлекеттік қызмет көрсетеді? Индикаторлық көрсеткіштердің өсу-кему жағдайына тоқталып, олардың туындау себептерін айтып берсеңіз.

Біздің басқарма – отбасы, балалар және жастар іс жөніндегі басқармасы деп аталады. Мұндай басқарма республика бойынша жалғыз Шымкент қаласында ғана бар. Басқа облыс, қалаларда жоқ. Басқарма жастар ісі басқармасы, білім басқармасы және әлеуметтік қорғау басқармаларының кейбір міндеттері мен функцияналдық қызметтерін топтастыру нәтижесінде туындаған. Басқармаға 2 балалар үйі, «Кәмелетке толмаған балаларды бейімдеу орталығы» және «Жастар ресурстық орталығы» қарайды. Осы 4 мекеменің функцияналдық қызметтері және одан өзге де басқарма тарапынан көрсетілетін 10 мемлекеттік қызмет арқылы ісіміз көрінеді.

Басқарма көрсететін 10 мемлекеттік қызметтің ішінде негізгі көп сұраныс қорғаншылық-қамқоршылық бөліміне тиесілі. Егер, бір азамат мүлкін сатқысы келсе, ал оның иесі бала-шағасы болса, онда міндетті түрде біздің басқарманың қызметіне жүгініп, рұқсатын алу керек болады. Екінші бір қызмет, азаматтарымыз шетелге шығатын болса, тұрақты тұруға біздің басқарманың рұқсаты керек. Сондай-ақ, азаматтардың соттылыққа қатысы туралы, бала асырып алу, психодиспансерде есепте тұруы секілді қызметтер мен құжаттарды атқаратын болсақ, қазіргі таңда барлығы электронды түрде беріледі.

Жолдауда дарынды балаларға жағдай жасау көтерілді. Оларға қолдау көрсетуді қазірден бастап жолға қойып, мүмкіндігінше оларға жағдай жасау. Жастар бала кезінен қандай мамандық иесі болып, кәсіппен айналысатынын айқындап алса, соғұрлым біздің қоғамда өте белсенді болады. Осыдан біршама жыл бұрын арнайы жүргізілген әлеуметтік зерттеудің нәтижесі әлі де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Сол зерттеу қорытындысымен жастарға қатысты 2 мәселе анықталған болатын. Бірінші мәселе, жастардың мақсаты жоқтығы мен мамандық таңдай алмайтындығы. Соның салдарынан қазіргі уақытта диплом алып шыққан түлектердің басым бөлігі өзінің мамандығы бойынша жұмыс істемейді. Бұл – отбасыда дұрыс кәсіп үйретпеу, баулымау салдарынан туындайды. Барлығымыз үйде әзіл болса да министр, әкім, бастық боласың деп айтып жатамыз. Бұл баланың санасына сіңеді де, екінші мәселені тудырады. Екінші мәселе, бала кішкентайынан мансап пен креслоны армандайды. Неге? Жоғарыда айтқандай «әкәм бол, министр бол...» деп тілек айтамыз, әзілдейміз, көтермелейміз баланы.

Мансап пен кресло армандау жаман нәрсе емес, бірақ мәселе неде? Мәселе – сол мансапқа жетіп, креслоға отырғаннан кейін қандай пайдалы жұмыс істеймін деген ойдың болмауында. Біз балаға әкімнің, министрдің қызмет барысын мемлекетке қызмет ететінін, халықтың қызметшісі екенін түсіндіріп жүрміз бе? Адалдық туралы ой саламыз ба? Ой болмаған жерде әрекет тек қана жеке басының мақсаты мен мүддесі үшін әрекетке ұласады. Мансап иесінде жақсы істер, оның қоғамға пайдалылығы, нақты іс-шаралар жоспары емес, тек бастық болып, көбірек пайда табу туралы ой ғана болады.

Осындай ой салған зерттеулердің нәтижесін қарай отырып, шешу жолдарын талқыладық. Қала жастарының 5-10 жылдан кейін қандай болуы қажеттігін айқындайтын басты-басты 5 басымдық айқындап алдық. Бірінші қасиет – білімділік пен кәсіби мамандану, жан-жақтылық, үнемі білімін жетілдіріп отыру. Екінші қасиет – мықты денсаулық, салауатты өмір салты, дұрыс тамақтану әдеті және оны насихаттау. Үшінші қасиет – кәсіпке бейімдік, іскерлік қабілет, кәсіпкерлік. Бұл қасиет алдын айтылған бірінші қасиет арқылы бірін-бірі толықтырып отыруы керек. Төртінші қасиет – баспаналы әрі отбасылы болу, өйткені бұл қасиет қоғамның негізгі тірегі. Бұл бағытта «7-20-25» бағдарламасы, көп балалы аналарға арналған 2 пайыздық «Бақытты отбасы» бағдарламасы, сондай-ақ, республикалық маңызы бар 3 қалада жастарға берілетін 1000 жалдамалы пәтер мүмкіндіктері бар. Жалға берілетін пәтерлер жастар үшін 5 жылға тегін, бірақ сатып алу құқығынсыз беріледі. Бұл мерзім ішінде жас отбасы өзіне басқа баспана алу үшін қаржы жинауға мүмкіндік алады. Бесінші басымдық – азаматтардың қоғамдық өмірге белсенді, қоғамда болып жатқан процестерден хабардар болуы керек. Өкінішке орай қазір азаматтарымыздың бірқатары экономикалық белсенді болғанмен құқықтарын білмей жатса, бірқатары құқықтарын ббілгенімен, өз міндеттерін білмей жатады. Мынаған қараңыз, бес жыл ішінде республика бойынша атаулы әлеуметтік көмек алатын азаматтар 77 мыңнан 1,4 миллионға дейін көбейіп кеткен. Бұл деген сөз мемлекет қазынасына үлкен салмақ. Жоғарыда аталған бес басым қасиет анықталғасын, олармен жұмыс жүргізу керек болды. Осы орайда жастар арасында үгіт-насихат арқылы жұмыстар басталды.

 

Ерікті болу мәртебелі іс

– 2020 жыл «Шымкент ТМД елдерінің мәдени астанасы» және «Волонтер жылы». Осы бағыттағы жұмыс жоспары қандай?

АҚШ-та тәжірибе алмасу мақсатында 2011 жылы барғанымда байқағаным, тіпті 60-70 жастағы кісілер де еріктілікпен айналысады екен. Бос уақыттарында жастардан қалыспай қоғамдық жұмыстарда жүреді. Еріктілік – олар үшін мәртебелі іс. Мәселен, АҚШ департаментіне қызметке кіру үшін кемінде міндетті түрде 2 жыл қоғамдық жұмыстарда ерікті болып қызмет атқаруың керек. Тіпті дамушы елдерге барып, 2-3 жылыңды гуманитарлық көмекке арнап, тіл үйрену талаптары да бар. Олардың ерікті болу санасының дамығаны соншалық, мектеп қабырғасынан бастап еосы бағыттағы істеріңіз арнайы кітапша мен сайттарда есепте болады, жинаған тәжірибеңіз зая кетпейді. Ресейде 2018 жылы «Еріктілер жылы» іске асқан кезде ендірілген жүйелерді бізде де енгізерде ескерілуі керек.

Жоғарыда атап өткен 5 басымдықтардың бірінде жастарды қоғамдық және экономикалық үдерістерге тартуымыз керек деп едік. Осыған байланысты бірден-бір жобамыз «Рrofessional» деп аталады. Жұмыссыз жастар тәжірибе жоқтығынан көп зардап шегеді. Өйткені, университет қабырғасында алған теориялық білімі мен нақты практикасы қабыса бермейді. Ал, жұмыс берушілер жастардан тәжірибе сұрайды. Біз өзіміз Шымкент қаласында орналасқан ең мықты деп таныған 100 мекеме таңдап, тізім жасақтадық. Біздің басқарма, жұмыспен қамту орталығы және тізімге енген мекемелер арасында үш жақты меморандумға қол қойып, жұмыссыз жастар арасынан осы мекемелер мен мемлекеттік мекемелерде жұмыс істеп тәжірибе жинағысы келетіндерін жинадық. Біздің жоба негізінде тәжірибелік жұмысқа барған жасымыз барған жерінде ары қарай жұмысқа орналасып қалып жатса жақсы, жұмысқа орналаса алмай қайтып келіп жатса оның өзі де жақсы. Өйткені, сол арқылы әлгі жас азамат өзінің қателігі мен бейімін анықтап, тәжірибе жинақтайды да, анықталған бейіміне қарай дағдыларын дамытып, басқа кәсіпорынға жолданады. Осылайша өз орнын, өз жұмысын табады. Егер жол қаражатына қиналатын болса, Жұмыспен қамту орталығы арқылы «Жастар практикасы» бағдарламасы арқылы 60,0 мың теңге қаржы бөлу арқылы сол кәсіпорында тәжірибелік ісін жалғастыра алады.

Кеңес одағының қазіргі қоғамға кері әсерінің бірі ата-анамызда да бар. Олардың пікірінше, бала мектеп бітіргесін міндетті түрде ЖОО-на түсу керек дейді. Меніңше, бұл дұрыс емес. Біріншіден бала әлі таңдау жасамаған, екіншіден өз бейімін анықтамаған. Батыстың әдісі дегеніміз де сол – бала мектеп бітіргесін еңбекке араласады, ұнаған саласына маманданады, біліктілігін арттыру мақсатында оқуына түседі. Бұдан екі тарап та ұтады. Осы мәселені ата-аналарға түсіндіріп жатырмыз.

Волонтерлік ретінде «Рrofessional» жобасын ілгерілетіп алып кетсек, керемет дүние болар еді. Және әрбір өзінің энергиясын, уақыты мен қаржысын үнемдейтін азамат жұмысқа келген кезде нағыз кәсіби маман болып шығар еді.

2020 жылы «ТМД-ның мәдени астанасы» болатын Шымкент қаласында көптеген мәдени шаралар жоспарланған. Соған дайындық ретінде биыл қараша немесе желтоқсан айларының бірінде ТМД елдерінің жас өкілдерін жинап, үлкен форум өткізу жоспарымыз бар. Бұл шара Ақпарат және қоғамдық даму министрлігімен бірлесе өтетін болады. Келесі жылы атқарылатын мәдени шаралар жоспары енді жасақталып жатқандықтан, 100 өкіл қатысатын форум аясында түрлі тақырыптарда кеңес құрылып, жоспарлар бекітілсе, меніңше тиімді болмақ.

 

Біздің елді ажырасу бойынша шағымдану 753 теңге

–  Елімізде өткен жылдармен салыстырмалы түрде соңғы жылдары ажырасудың өскені айтылуда. Тіпті әрбір екінші отбасы ажырасады деп статистикаға сілтеме беріп жатады. Шымкенттегі отбасын құру мен ажырасу деректері мен себептеріне тоқталыңызшы.

Барлық нәрсе отбасында басталады дедік. Біздің басқарма отбасы басқармасы болғандықтан, негізгі индикаторларымыздың бірі – ажырасу. 2013-2019 аралығындағы динамикасына тоқталсақ, 2013 жылы ажырасудың үйленгендерге қарағандағы қатысы 26% болды, ал 2019 жылға қарай бұл көрсеткіш 38,5% болған. Яғни 12,5% ұлғайған. Оның себеп-салдарына тоқталар болсақ, бірінші себеп әлеуметтік-экономикалық мәселе, тұрмыстық жағдай, отбасын алдын-ала жоспарламау салдары. Екіншісі себеп, ол – ерлі-зайыптылар өзара түсініспеу салдары. Бірінші кезіккен қиындықтардың өзіне төзбей ажырасып жатады. Ажырасуды мәселе шешу жолы деп қарастыратындар көп. Үшінші себеп туысқандардың араласу салдары. Өмір болғасын, мәселелер де сөз басында айтқанымыздай жеке-жеке приоритет бойынша емес, аралас та болады. Жұмыссыздық, тұрмыстық қиындықтар қатарласқан сәтте екінші тараптан «ішіме сыйған қыз сыртыма да сияды» деген сияқты сөздермен туысқандар араласып, қыздарын алып кетіп мәселені ушықтыра түседі. Осындай ажырасу кезінде қиындық туғызатын, бірінші зардап шегетін ол арадағы бала.

Осы арада ерлі-зайыптыларды татуластыру мен отбасын сақтап қалу мәселесі шығады. Отбасын сақтап қалу бойынша басқарма тарапынан бастама көтеріліп екі жұмысты: алдын алу және татуластыруды қолға алдық. Осы бастамамен арнайы отбасы психологтарын жинап, әдістемелік құрал жасақтап, ЖОО, колледж студенттері арасында үгіт-насихат, түсіндірме жұмыстарын жүргізе бастадық. Отбасылық мәселе туындаған сәтте қалай болатыны, ата-анасын отбасылық модель ретінде алу, сол жердегі қарым-қатынасты зерттеуді бастадық. Отбасылық конфликт туындай қалса, ажырасу тақырыбын мүлде алып тастап, барлық шешу жолдарын қарастыра бастаған сәтте ғана жастар ойлана бастайды екен. Өткізген бірнеше семинарларымыз жемісін бере бастады. Семинарлардан кейін бірқатар жастар ажырасамыз деген ойларынан қайтқанын айтса, бірқатары отбасын құруға дайын екенін жеткізіп жатты. Ондай семинарларда айтылатын сөз жастарға өтімді болу үшін танымал кісілерді де шақырып тұрамыз. Мәселен, алдыңғы семинарымызға қоғам қайраткері, 5-ші шақырылым депутаты О.Асанғазы қатысып, жастарға өз ақылын айтты. Бұл – профилактика, ажырасудың алдын алу болса, меморандум арқылы жүзеге асып келе жатқан екінші шаруамыз – медиация арқылы ажырасқалы жатқан отбасыларды сақтап қалу шарасы. Қалалық сот пен қала әкімдігі тарапынан біздің басқарма болып меморандум жасағанбыз. Меморандум шеңберінде Абай ауданы сотына бардық. Ол жерге күніне ажырасу бойынша 30 іске дейін келеді екен. Біздің басқарма жанынан қоғамдық бірлестіктер, қоғам белсенділері, медиатор, заңгер, психолог, полицей, имам секілді әр-түрлі сала өкілдерін жинап, 8 адамнан тұратын «Отбасы кеңесін» құрдық. Кеңес мүшелері Абай ауданы сотының ғимаратында орналасқан, кеңеске төрағалық ететін кісі сот, медиатор Е.Отарбаев деген азамат. Ажырасу үшін сотқа шағымдануға келген азаматтарға ажырасуды туындататын мәселелерді түсіндіреміз. Қазіргі таңда кеңестің 8 отырысы өтті. Онда 61 іс қаралып, 7 іс медиация арқылы бітсе, 13 арыз иесі шағымын кері қайтарып алған. Яғни, нақты нәтижеге қол жетіп, кеңестің жұмысы арқылы шағымданушылардың 30 пайыздайының отбасы сақталып қалып отыр. Ажырасатын азаматтардың ортақ мүлкі мен балалары болса, сот іс бойынша 6 ай ішінде шешім шығара алады. Егер, бала-шағасы болмаса, мүліктерге қатысты дау-дамай бола қоймаса, бірнеше күн ішінде шешім шығып қалады. Сондықтан, азаматтармен жеке-жеке жұмыс жүргізу, психологтар мен дағдарыс орталығын тарту арқылы, қазір біз қоғамның бір бөлігін ажырасудан аман алып қалып жатырмыз десек те болады. Әр аптаның сейсенбісінде сағат 15:00-де кеңестің отырысы болып тұрады. Ешбір ақысыз, қоғамдық негізде тамаша дүние пайда болды. Осы бастамамызды өзге де аудандарға сот органдары, ардагерлер ұйымы, үй комитеттері, ауыл және көше билері арқалы тарату жоспарымызда бар.

Бір айта кетерлік келеңсіз жағдай, қазір ерлі-зайыптылардың ортақ баласы мал-мүлкі мен баласы болмаса, egov.kz электронды үкімет порталында ешбір сот отырысынсыз-ақ ЭЦҚ арқылы 1 ай ішінде ажырасу мүмкіндігі бар. Мұнда сотқа дейінгі медиациялық процестердің қатысуынсыз өтіп кетіп жатыр. Сот ғимаратына келмей-ақ атқарылатындықтан біздің басқарма жанынан құрылған татуластыру кеңестерінің назарынан тыс қалып қойып отыр. Еліміздегі электрондыландыру мен цифрландыру арқылы дамудың қоғамға зияны дегенде осыны айтуға болар. Бізден осы мәселені шешу үшін аталған процесті күрделендірсе деген ұсыныс бар. Өйткені, жүктілік 2-3 айдан кейін ғана белгілі болатын табиғи құбылыс. Мәселен, шай үстінде отырып ұрсысып қалған жас жұбайлар электронды түрде ажырасуға шағым түсіреді де, олар 1 ай ішінде ажырасып кетіп, 2-3 айда аяғы ауырлығы анықтала қалса, бірінші зардап шегетін ана мен оның баласы емес пе? Оның үстіне шешім шығарғаны үшін 2-3 АЕК көлемінде төлем төлейді екен. Яғни, бұлай ажырасу өте оңай. Сондықтан, бұл процесті күрделендіру қажет. Бұл орайда кейбір шетелдік тәжірибелерді ескерген дұрыс секілді. Мысалы, Еуропада, оның ішінде Мальтада ажырасу процесі дүние жүзіндегі ең тиімсізі екен. Ол елде қоғам котоликтік сенімде болғандықтан ажырасу – ең жек көріністі құбылыс, әрі ең қымбат төлем талап етілетін болғандықтан ажырасқысы келетіндер Англияға барып ажырасады екен де, қайтып кеп ешкіге тіс жармай бір шаңырақ астында өмір сүре береді екен. Дәл қазір біздің елді ажырасу бойынша шағымдану 753 теңге ғана. Бұл төлемді 100 есе көбейтсе, 21 мың теңгелік атаулы әлеуметтік көмек үшін ажырасу да біршама төмендер еді деп ойлаймын. Осы ұсынысымызды жан-жақты зерделеп, тиісті салалық министрлікке жолдадық.

– Әңгімеңізге рақмет! Істеріңізге сәттілік тілейміз!

Сұқбаттасқан Сейдалы Дүйсебайұлы

 
Автостоп – қызықты әрі қауіпті саяхат Печать
16.09.2019 13:03

Саяхатшы көзімен...

Автостоппен әлемнің 50 елінде болған жиһанкез Шымкентке келді. Үш жыл бұрын Кипр арқылы жолға шыққан украиндық Олег Петров Таяу Шығыс, Оңтүстік Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия елдерін аралап, Қытайға өтіп, одан Қазақстанға келіпті. Еліміздің Алматы мен Тараз қалаларында болған саяхатшы Шымкенттің кеңпейіл қонақжайлығына ризашылығын білдірді. Шымқаладағы ұлттық тағамдардан тамсана отырып дәм татып, мұндай тамаша дәмді Еуропа мен Азия елдерінен кездестірмегенін жеткізді.


«Қытай мен Қазақстан шекарасынан өткесін дүние кеңейіп салғандай күй кешіп, өз отаныма оралғандай сезімде болдым. Өйткені, үш жыл бойы түрлі тілді Азия елдерін шарлай жүріп, алғаш мәрте орыс тілді елге өткенде қалай қуанбайсың?» дейді Олег. Саяхатшы бұл сапарында Азияның 35 елінде болса, бұның алдындағы маршрутында Еуропаның 15 елін көріпті.

Жиһанкез Еуропа мен Азияның ерекшеліктерін айта келіп, «Азия қай жерден басталады десеңіз, азиялық менталитетті, яғни адамдары жылы қатынасты ұнататын аймақтың бәрі Азия. Ол әсіресе Кавказ бен Қырымнан бастап шығысқа қарай жүрсеңіз ерекше білінеді» деді. Олег киім үлгісі мен шаш қою үлгісін ерекшелеп, Дон казактары мәнеріне бейімдеп алыпты. Оның айтуынша, мұндай стиль қазіргі Украинада ерекше сәнге айналған. Казактар туралы әңгімелегенді ұнататын Олег бұл сәннің 2013 жылдан басталғанын, украиндардың ескі тек – казактыққа бет түзегенін айтып, қазақ пен украин халқы сонау қыпшақ дәуірінде туысатынын тілге тиек етті. Мүмкін, әр сөзінің арасында бізге қарап, жақын тартып, «брат мой» дей беретін әдеті сол қыпшақ дәуірін еске салғысы келгені болар деп түйдік. Олег жиһанкез Шымқалада 1 апта болады. Шымкент қаласы мен қала маңындағы тарихи ескерткіштерді және көркем табиғатын тамашаламақ  ниетте.

Енді еліне бет алған сапарында жол-жөнекей Шымкенттің дәмді гострономиялық ерекшелігін айта жүретін болады. Өзі солай деп отыр.

Азия елдерінде 2016-2018 жылдар аралығында 3 жыл тұрған сәтінде саяхаттаумен қатар жұмыс та істеген. Олег жергілікті тұрғындар үшін ағылшын тілі мұғалімі, шахмет пен гитара үйретуші, актер болып қызмет етсе, шетелдіктер үшін гид қызметін атқарып қаражат тауыпты. Шымкенттің тағамдары қытай асханасынан он есе мықты деп отыр. Шымкентке арнаған уақытын қаланың көрікті орындарымен танысу және қалаға жақын Батыс Тянь-Шань тауларын тамашалауға арнап, ұлттық тағамдардан бешбармақ пен қымыздан дәм татқысы келеді. Қазақтың ұлттық ерекшеліктерін көргісі келеді, әсіресе үйлену тойларында болсам деп ниеттеніп отыр. Өзі де Украинада асаба болғандықтан, біздің елдегі салт-дәстүрге сай атқарылатын тойларын көзімен көруді армандайды.

«Менің саяхатымның басты ерекшелігі, ешбір шығынды қажет етпейді, шығын бола қалған күннің өзінде өте аз. Автостоптың басты қасиеті де сол емес пе, өте шағын бюджетпен-ақ талай жерді көре аласың. Екіншіден, менің ұстанымым – қызықты әрі мағыналы өмір сүру болғандықтан, 5 жылымды жиһанкездікке арнадым. Мен осы бірнеше жыл ішінде кейбіреулердің бүкіл өмірінде көрмейтін нәрселерін көрдім. Үшіншіден, төртіншіден деп санамалап ерекшеліктерді тоқтамай айта беруге болады. Өмір сүру салтым бойынша, сіздердің ата-бабаларыңыз секілді көшпелілікке жақынмын»-дейді О.Петров.

 

Анықтама орнына:

Автостоп - саяхаттың ерекше әрі қауіпті түрі. Біздің елге бұл туризм түрі тәуелсіздік алғаннан кейін ғана батыстан енген. Мұның басты ерекшелігі, саяхатшы ешбір ақысыз жолай кетіп бара жатқан көлікпен жүре береді. Оның қызметі, жолкіре орнына сапарлас болған жүргізушіге өз сапары мен түйгені туралы қызықты әңгіме айтып беруі міндетті. Автостоперлердің әңгімешіл болып келетіні де содан болса керек. Автостоп мәдениетінің жолда көлікке қол көтеруінің де өз ерекшеліктері бар. Егер, саяхатшы автостоппен жолаушылағысы келсе, жол бойында тұрғын сәтінде саусақтарын жұдырықтап, тек бас бармағын тік көтеріп тұруы керек. Батыста қаладан-қалаға қозғалған көліктер мұндай туристік дәстүрді жақсы біледі және автостоперлерге құрметпен қарайды, оларды тегін жеткізіп қана қоймай, тамақтандырып та жатады. Әдетте мұндай туристік жолаушылау тәсіліне студенттер мен жастар көбірек жүгінеді. Автосоперлердің көп жүгінетін көлік түрі – жүк көліктері болып келеді. Автостоп мәдениеті дамымаған елдерде мұндай туристік қозғалу тәсілі кейде тиімсіз. Мәселен, ақы төлемей көлікке міну дейтінді түсіне бермейтін ТМД елдері секілді елдерде тіпті адам өміріне қауіпті де болуы мүмкін. Мұндай жолаушылау түрі біздің елдегі ең жас туристік мәдениет болып саналады.

С.Дүйсебайұлы

 
Жастар назары Президенттік кадр резервінде Печать
16.09.2019 12:39

Шымкент қаласындағы тұрғындар көп жиналатын «Арбат» демалыс аймағында «Мемлекеттік қызметтер жәрмеңкесі өтті. Шараны ҚР Мемлекеттік қызмет істері агентігінің Шымкент қалалық департаменті ұйымдастырды.


Жәрмеңкеге тұрғындар мен негізінен жастар қатысты. Шара кезінде оларға электронды түрде көрсетілетін барлық мемлекеттік қызметтер туралы жан-жақты ақпараттар беріліп, азаматтардың электронды сауаттылығын арттыру жұмыстары жүргізілді. Жас тұрғындарды әсіресе Президенттік жастар кадр резервіне маман іріктеу тәртібі мен әлеуметтік қамтамасыз ету бағдарламалары туралы қызметтер көп қызықтырды.

«Президентіміз Қ.Тоқаев кешегі күнгі Жолдауында жастарды барынша мемлекеттік қызметке тарту жұмысын тапсырған болатын. Оны біздің мемлекеттік қызмет істері агенттігі жүргізеді. Бүгінгі таңда кадр резервіне құжаттарды қабылдау жұмыстары басталып кетті. Бұл бағдарламаға Қазақстанның әрбір 35 жасқа дейінгі азаматы қатыса алады. Оған қатысу үшін бар болғаны 5 жыл жалпы еңбек өтілі болса және талаптарға сәйкес келсе жеткілікті» дейді мемлекеттік қызмет агенттігінің Шымкенттегі департамент басшысының орынбасары А.Шілманов.

 

Ардақ Хансейітова, Мемлекеттік қызмет басқармасының бас маманы:

«Құжат қабылдау жүріп жатыр»

Биылғы «Жастар жылы» аясында жастарды мемлекеттік қызметке тарту мақсатында 27-тамызда ҚР Президентінің «Президенттік жастар кадр резерві» жөніндегі жарлығы бекітілді. Осы жарлықта еліміздегі білімді, білікті жастарды қолдау мақсатында аталған Кадр резервіне 1-30 қыркүйек аралығында құжат қабылдау жүріп жатыр. Президенттік жастар кадр резервіне 35 жасқа дейінгі ҚР азаматтары қатыса алады. Сондай-ақ, бұл шараға шет елдерде жүрген азаматтарды тарту қаралған. Азаматтарды резервке қабылдау бірнеше кезеңдерден тұрады. Құжаттар электронды түрде Мемлекеттік қызмет агеттігінің сайтында онлайн қабылданады. Ол үшін азаматтың жеке куәлігі, білімі туралы дипломы, еңбек өтілін растайтын құжаттар, алдын қызмет еткен мекеме басшысының ұсынымы, өтінімдер тапсыру керек. Өтінім тапсырған азаматтың интернет желісіне қосылу мүмкіндігі болғаны жөн, өйткені электронды мекен-жайына резервке қабылдау сатыларына байланысты сілтемелер жолданып отырады. Құжат қабылдаудан бастап барлық процестер онлайн жүреді, тек ой қабілеті мен біліктілігін анықтайтын тест тапсыруға және әңгімелесу кезеңіне өткен жағдайда азаматтардың өздері біздің мекен-жайға келуі керек болады. Талап етілетін міндетті 5 жыл еңбек өтілі тек мемлекеттік қызмет саласында емес, жалпы кез-келген сала бола алады. Резервке алынған жастар мемлекеттік қызметке орналасудан бөлек, мемлекеттік басқару академиясында білімін жетілдіруге мүмкіндік алады.

 

Сүндет Сейітов, Жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасының маманы:

«Жұрттың бәрі СОБЕС-де»

Біздің басқарма көрсететін қызметтер – негізінен жұмыссыздарды жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау, оның ішінде әлеуметтік көмектер саласы. Бұл орайда әртүрлі бағдарламалар бар, Кәсіптік оқыту, «Жұмыспен қамту – 2020», «Жастар практикасы» секілді. Мәселен, жаңадан бітірген түлектерді «Жастар практикасы» бағдарламасымен 6 ай кәсіпорындарда іс-тәжірибеден өту арқылы, сондай-ақ, қоғамдық жұмыстарға тарту арқылы жұмыспен қамтып отырмыз. Сондай-ақ, көпбалалы және жалғызбасты аналарға берілетін атаулы әлеуметтік көмек те қазіргі күнде жұрт көп жүгінетін мемлекеттік қызмет болып тұр.  Жалпы, әлеуметтік көмектері бар, жұмыспен қамтуы бар, өздеріңіз күнде әлеуметтік желіде көріп отырғандарыңыздай, «жұрттың бәрі СОБЕС-де» ғой. Басты мақсатымыз – халықтың әлеуметтік жағдайын түзеу, ол үшін жұмыспен қамту.

 

Фарида Елікбаева, Жұмыспен қамту орталығының маманы:

«Грант мөлшері 505,0 мың теңге»

Біздің орталық, оның ішінде біздің бөлім жұмыс берушілермен тікелей жұмыс жүргізіп, азаматтарға тұрақты жұмысқа жолдама берумен айналысады. Қазір осы жәрмеңкеге 133 мекеменің 2036 бос жұмыс орындарын ұсынуға алып келіп отырмыз. Сондай-ақ, оның сыртында «Жастар практикасы» бағдарламасы үшін 64 мекемеден жұмыс орнын ұсынбақпыз.

«Жастар практикасы» бағдарламасына соңғы 3 жылда диплом алған, 29 жасқа дейінгі азаматтар қатыса алады. Бұл бағдарлама арқылы жұмысқа орналасқысы келетін жастарға жұмыс орынды жеке кәсіпорындар ұсынса, жалақыны мемлекет төлейді. Жалақы сомасы табыс салығы мен зейнетақы жарнасын алып тастағанда қолына 52,5 мың теңге. Ол үшін жас маманға өзі келіп тіркелгеннен кейін 10 жұмыс күні ішінде жинақта тұрған мамандығына сәйкес келетін орындарды ұсынамыз. Олар өз қалауына ыңғайлы орынды таңдап, 6 айлық іс-тәжірибеден өтеді.

Сонымен қатар, біздің орталықта жеке кәсібін ашатын азаматтарға арналған грант және кәсіби оқу курстары да бар. Оқу курстары 3 айлық мерзім ішінде өтеді, степендия төленеді. Кәсіп ашу үшін грантқа 29 жасқа дейінгі жастар, мүмкіндігі шектеулі азаматтар, аз қамтылған және көп балалы отбасылар қатыса алады, мөлшері 505,0 мың теңге көлемінде. Грант алу үшін құжат тапсырып, «Биснес бастау» арқылы курстан оқып, жобасы бойынша арнайы құрылған комиссияның конкурсынан өту керек. Грант сомасы қайтарымсыз, кәсіпкерліктің кез-келген саласына беріледі.

"Қызмет-Ақпарат"

 
Жүк тасушыдан ПРЕЗИДЕНТКЕ дейінгі жол Печать
06.09.2019 13:29

Қазаққа кәсіп керек

Адамдық қалыпты шыңдап, жақсылыққа ұмтылу мен жігер намысты қамшылаудың арқасында жетістікке жете білген адамдар бар. Бірақ, санаулы. Бүгін біз сондай санаулы жанның бірінің табыс құпиясын таратып айтпақпыз. Оның айтқан әңгімесінің бәрінен тәлім алуға болады. Ол өтініш айтып немесе көмек сұрап барған адамға жол көрсете алады. Оқығаны, өмірден тоқығаны, тәжірибесі бар. Намысты, патриот, халқын жан-тәнімен сүйеді. Кез-келген адамның құм болған жігерін жанып, болашаққа деген үмітін оята алады. Жақсылықтың жаршысы, үлгілі әке, сүйікті жар. Кәсіпкерліктің қыр-сырын меңгерген, қиындықтарды жеңе білген. Аты  жөні Марат Әміржанұлы.

Мараттың табыс формуласы

Кез-келген істе, қолға алмас бұрын алдымен ойымда орындалу өрнегін жасаймын. Алла тағаланың адам баласына махаббат пен еркіндікті шексіз бергендігін қабылдаймын. Осы екі ұғымға үлкен ықылас ниетпен қараған кезде, айналаңыз бірлік, татулық, жеңіс, табыс биігінде болады. Ойға алған әрбір игілікті істе, Алланың өзі қолдау беріп қанаттандырып, мүмкіндіктер беріп отырады.

 

Өмірлік бағдарлама

«Өмір сүру мүмкін емес жағдайдың өзінде, өмір сүріп үйрен». Бұл сөйлем кеңес дәуірінде мектепте оқығандарға жақсы таныс. Николай Островскийдің «Құрыш қалай шынықты» кітабында айтылады. Марат өмірлік бағдарламасын сол мектеп қабырғасында қалыптастыра бастады.

Не нәрсеге болса да іштей бекіну керек, қандай жағдай болмасын, «Тек қана, АЛҒА!» Осы сөздерді іштей жүз бәлкім мың, бәлкім одан да көп қайталаған шығар. Нәтиже санасында жатталып қалды.

Шұғайыпов Марат Әміржанұлы 1979 жылдың 4- сәуірінде Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Котяевка ауылында дұниеге келді. Ресейге шекаралас жатқан, Қиғаш өзенінің бойында орналасқан жерде, қарапайым мұғалімдер отбасында өсті. Әке-шешесі сол Құрманғазы ауданы, Котяевка ауылындағы Н.К Крупская атындағы орта мектепте, қырық жыл ұстаздық етті. Халыққа сыйлы, абыройлы, үлгілі жандар болды.

Бала кезінде тектілік туралы үлкендерден көп еститін. Сол әңгімелерден атасы Шұғайыптың елге белгілі қари және балықшы болғанын біліп өсті. Елге жасаған жақсылығын жыр ғып айтқан үлкендер «текті еді ғой» деп әңгімелерін қайтаратын. Арғы аталары Түсіп, Әкімқұл, Барсалы да атақты сынықшы болған екен.

 

Сатушы бала

Мұғалімнің баласы Марат неге екенін ес білгеннен саудаға бейім болады. Отбасында ақшаға деген мұқтаждық болмаса да, 2-сынып оқып жүргенде кептірілген балық сатты. Таңғы сағат 7-де балығын арқалап паромға келіп тұратын. Осы уақытта жағалаудың арғы бетінен бергі бетіне өтетін камаздар өтеді. МАраттың балығын алатын сол камаздардың жүргізушілері. Кейбірі жас баланың еңбекқорлығына сүйсінеді, кейбірі тілін қызық көріп алады балығын. Әйтеуір арқалап шыққан балығының бәрін түске дейін сатып, ары қарай сабағына барады. Қалмайды, кешікпейді. Сатушы бала үлгілі оқушы да бола білді.

Мектепті тәмәмдаған соң, Атырау қаласына келіп, «Атырау техникалық колледжіне» жоғарғы балмен қабылданып, экономика мамандығын сырттай оқып жүріп, біршама қара жұмысқа жегіліп те көрді. Әр жұмыста мінезінің шыңдалатынын байқады. Табанды бола бастады. Сабырлы болуды үйренді, ең бастысы елмен тіл табысуды меңгерді.

 

Шай королі

Таңды таңға атырып, он адамның істейтін жұмысын екі жігіт бөлісіп алып, вагондардан жүк түсіретін. Осылай еңбекпен тапқан ақшаның қадірлі болатынын түсінді. Жинаған ақшасын саудаға салды, шай сатты. Тірліктің көзін тапқан адамның алдында дөңгеленіп кете баратыны бар емес пе?! Шәйдің 147 түрін сатып, «Шәй Карольі» атанды. Бұл халық берген атау.

Сауданың қыр-сырын меңгерген соң атақты «Проктэр Энд гэмбл» компаниясында Атырау облысы бойынша диллері қызметін атқарды. «Прима» компаниясында «Колгейт», «Палмолив» брэнд өнімдерін сатудан Қазақстанның барлық қалалары арасында, алғашқы орыннан көрінді.

Ерінбейтін. Ықшамаудандарды үйме-үй аралап хабарландыру тарататын Күнделікті тұтыну тауарларын үйіне дейін жеткізіп беретін қызметті жасақтады. Бұл өз кезегінде тауар айналымын екі-үш есеге арттырып жіберді. Кім не сұрайды осының бәрі базаға енгізіліп тауар түрі күннен-күнге артып отырды.

 

845 мың доллар қарыз

Қол қусырып отырған кезім болмапты, дейді өткен өміріне әңгіме айтып отырып сапарлап қайтқан Марат кәсіпкер.

Жаңаөзен қаласында болған оқиғаның бизнесіме тигізген зардабы орасан болды. 845 мың АҚШ доллар қарызға кірдім. Бір басымда он екі кредитім болды. Миллиондаған тауарым күлге айналып бір күнде тақырға отырдым. Жан-жағымның бәрі қарыз. Көрдім, түсіндім бірақ берілмедім. Бұл оңай шаруа емес, ккүнде,сағат, минут сайын өзіңмен күресесің. Бір Марат жеңіліп өмірден баз кешіп жатса, екінші Марат өзін-өзі жеңіп ЖЕҢІМПАЗ атанып жатады. Осылай өз-өзімді тәрбиеледім. Бұл сынақты- сабақ деп қабылдауға өзімді үйреттім. Сол-ақ екен ары қарай өмір сүріп, аяққа тұрудың жолын іздей бастадым. Қиындық, жоқшылық мені мойытқан жоқ, алға ұмтылдым.

 

Табысты боламын деп уәде бердім

Не нәрсеге болса да іштей бекіну керек, қандай жағдай болмасын, «Тек қана, АЛҒА!» Менің санамда бала кезде сіңген осы сөздер жаңғырып тұрды.

Сол бір қиын сәттерде, басымнан өтіп жатқан ауыр жағдайды емес, әкешешемнің мейірімді жүздерін, маған жасаған қамқорлықтары мен махаббаттарын еске алып, көз алдымда елестетіндей күш таптым. Осылай үздіксіз ойлап, жаңаланып отырдым.

Оңаша отырғанда, о дүнелік болған ол кісілерді көз алдыма елестетіп, оларға табысты боламын деп уәде бердім. Ұмтылыс беретін ойлар өзіме тапсырма алған сәттерден туындады.

Бес баламен Ресей жеріне көшіп келіп, Ресейдің бірнеше қаласынан бизнесімді қайта дамыттым. Бөтен елде жүрмін, не болады деген ой келмеді. Жат жерде табыс тауып жүріп түйгенім, адамның өзіндік энергиясы оянса, ол кез-келген жерде табысқа жете алады. Ойға алған істі дер кезінде орындау, әр сәт сайын табысқа жақындата түседі. Қай істе де қарапайымдылық пен кішіпейілділік, алдыңа келіп тұрған адамға махаббатпен қызмет көрсету, өрісіңді кеңейте түседі.

 

Жыл сайын туылған әр перзент, маған күш-қуат беріп, өмірге деген құлшынысым артты

Қиын кездерде Алла тағалаға сиынып жүріп, жыл сайын өмірге келіп жатқан періштелерді Алланың сыйы – деп қабылдап, артқа шегінбедім. Жыл сайын туылған әр перзент, маған күш-қуат беріп, өмірге деген құлшынысым арта түсті.

Қазақстанда құрылған халықаралық компанияның шет елдік нарығын дамыттым. Ресей жерінде жүріп «қазақ азаматтары мынадай» дейтіндей нәтиже көрсеткім келді. Жұмыс нәтижелі болды. Бес жарым жылда Ресейдің Санк-Петербург, Москва, Казань, Стерлитамак, Новосибирск, Кемерово, Кросноярск, Барнаул, Екатеринбург, Псков қалаларында қазақстандық компанияны табысты, қарқынмен дамыттық. Халықаралық деңгейде жиырма төрт семинар өткіздім. Осы уақыт ішінде маған сын болған он екі кредиттерімді толық төлеп біттім. Орал қаласындағы мемлекеттік М. Өтемісұлы атындағы университетін «педогогика және психология» мамандығы бойынша қызыл дипломмен, оған қоса Атырау қаласындағы «Экономика және заң» универститетін «Заңгер» мамандығын тәмәмдадым.

Елге, жерге, сағыныш жүректің түбінде жүрді. Бір күні компания президенті болу ұсынысы жасалып Қазақстанға оралдым. Табысқа жетуіме бірден-бір ықпал еткен отбасым, жан-жарым Эльназ ханыммен, тоғыз баламмен (төртеуі Рессей жерінде туылды) Алматы қаласына көшіп келдім. Оныншы балам елге келгенде дүниеге келді.

Менің елге келгендегі басты мақсатым халықтың әлеуметтік жағдайын көтеру арқылы, әр қазақстандыққа өзімнің пайдамды тигізіп, халқымыз әлеуметтік жағынан жақсарса және қазақ халқы кредиттің не екенін білмейтіндей байыса екен деген тілек. Ол үшін әрине әр адам еңбектену керек. Бірінші кезекте өз-өзімен жұмыс істеуді қалыптастырса, бірін-бірі сыйлауды әдетке айналдырса, сөйлеу мәдениетін дамытса алынбайтын қамал жоқ. Ең бастысы ұлт болмысын жоғалтпау керек. Ол өзінен-өзі жоғалып кетпейді. Оны әрқайсымыз өзіміз жоғалтамыз. Әйел аналарға деген құрметті арттыру керек, әйел түзелсе - қоғам түзеледі.

Әйелден әйелдің несі артық, біріншіден, ақыл-есі артық,

Сыртқы түрін қарасам, ақ құбаның зоры артық

Қыпша белді қара торы артық

Келімі келген әйелдің, жарқыраған тісі артық.

Ұмсынып бала көтерген, алтын құрсақ іші артық.

Байсалды болса мінезі, тындырымды ісі артық.

Бойында болса қуаты, пайдаға артар күші артық!

Марат мырза әңгімесін осылай қорытындылады. Ал, біз өзімізше түйін жасадық.

ТҮЙІН: Қоғам-отбасынан басталады. Отбасындағы сыйластық,қамқорлық, қоғамдағы ынтымақ пен бірлікке ұласады. Осы арқылы біз ұлтты тәрбиелейміз. Көшпенділер мәдениетін жалғаған Ұлы дала ұрпағы заманына сай, азаматтық жеңімпаз келбет көрсетті. Маратты айтып отырмыз әрине. Алдағы ел болашағы осындай азаматтарымыздың келелі істері мен тәрбиелеген ұрпақтарына тікелей байланысты. Бүгінгі кейіпкеріміздің жүріп өткен өмір жолы, көпшілікке үлгі. Оның өмірлік қағидасы, осы күнге дейін сынбай келуінің құпиясы, кілті жоғарыда айтылған сөздерінде жатыр. Қазіргі таңдағы қоғамда бізге жетпей жатқан өмірге құлшыныс қайдан оянады десем, отбасынан, ата-ананың қамқорлығын көруден, қиын кезде дәтке қуат табу, қажыр қайраттың оянуы, бала кезден әке-шешенің еңбекке баули отырып махаббатқа тойындырып өсірген еңбегінен қалыптасады екен.

Гүлзат Мұхтарқызы

 
Бет 1 , барлығы 87
 
Барлық құқықтар қорғалған.
"Қызмет" интернет басылымы.