Ошибка
 
 
Қоғам
«Электронды архитектура» жүйесіне 24 833,0 мың теңге жұмсалған Печать
19.07.2019 18:02

Шымкент қалалық сәулет және қала құрылысы басқармасы 2019 жылғы бірінші жарты жылдығы ішінде атқарған жұмыстарын қорытындылады. Шымкент республикалық маңызы бар қала аталғалы бұл басқарманың атқаратын шаруалары көбейіп, биылғы 6 ай ішінде біршама тірлік тындырған. Осы ретте баспасөз өкілдерімен болған брифингте басқарма басшысы Жеңіс Байымбетов Елбасының Ұлт жоспары – бес институционалдық реформаны жүзеге асыру жөніндегі «100 нақты қадам» бағдарламасының 46-шы қадамына сәйкес іске асқан жұмыстарды мәлім етті.


Шымкент қалалық сәулет және қала құрылысы басқармасы 2019 жылдың 6 айы ішінде құзіретіне сәйкес 19029 мемлекеттік қызмет көрсеткен. Оның ішінде қызмет түрлері бойынша тоқталсақ:

Тіреу және қоршау конструкцияларын, инженерлік жүйелер мен жабдықтарды өзгертуге байланысты емес қолданыстағы ғимараттардың үй-жайларын (жекелеген бөліктерін) реконструкциялауға (қайта жоспарлау, қайта жабдықтауға) шешім беру қызметі – 19;

Жылжымайтын мүлік объектілерінің мекен-жайын айқындау бойынша анықтама беру қызметі – 18165;

Эскизді (эскиздік жобасын) келістіру қызметі – 173;

Сәулет-жоспарлау тапсырмаларын беру беру қызметі – 629;

Жарнама құрылғыларына рұқсат беру қызметі – 17;

Тұрғын үй құрылысына үлестік қатысу туралы шарттың есептік жазбасы туралы үзінді беру қызметі 26 бірлік қызмет болған.

Басқарма жоғарыда көрсетілген мемлекеттік қызметтерден бөлек өз құзіретіне сәйкес басқа да жұмыстар атқарған. Мәселен, Сыртқы жарнама нысандары бойынша биылғы 6 ай көлемінде басқарма мамандары мен аудан әкімдіктері берлескен жұмыс нәтижесінде рұқсатсыз орналасқан 265 дана жарнамалық қалқан орнынан алынған. Орталық көше бойында орналасқан жарнама құрылғыларын заманауи талаптарға сәйкестендіріп (LED экрандар) қайта орналастыру жұмыстары жүргізіліп, ал сыртқы жарнама нысандары бойынша өндірілген салық көлемі биылғы 6 ай қорытындысымен 126 363,745 мың теңгені құраған. Құрылысы аяқталған 4282 жеке тұрғын үй, 315 коммерциялық нысан, 21 мемлекеттік нысан мемлекеттік қабылдау актісімен пайдалануға беріліпті. Қала аумағында заңсыз және заң талабы сақталмай салынған құрылыстарға мониторинг жүргізу нәтижесінде 104 нысан анықталып, тиісті шешім қабылдау үшін құзырлы мекемеге жолданған.

Шымкент қаласының бас жоспарын іске асыру бойынша да біршама жұмыстар бітіпті. Бас жоспарға сәйкес, қала аумағында жасақталған жобалар жалпы саны 73. Қаланың жалпы құрылыс салу жоспарланған аумағының 90% егжей-тегжейлі жоспарлау жобасымен қамтылған. 2019 жылы 7 аймаққа егжей-тегжей жоспарлау жобалары жасақталу үстінде. 2019 жылға жоғарыда аталған жұмыстарды жалғастыруға жергілікті бюджеттен 77,0 млн теңге қарастырылып, 32500 га аумаққа түгендеу жұмыстарын жүргізу жалғасуда. Қаланың 8500 га аумағы 1986 жылы Кеңес одағы кезінде түсірілген 1:500 масштабтағы топографиялық картада қамтылған. 2019 жылы жергілікті бюджеттен 500,0 млн теңге қарастырылып, 49500 га аумаққа топографиялық зерттеу жүргізіліпті. 2017 жылы 117000 га аумаққа 1:500 масштабта топографиялық зерттеу құны сметалық құжаттамаға сәйкес 3 736,0 млн теңгені (1га аумақ 35–40 теңге) құраса, бүгінгі таңда мердігер компания 1га аумаққа 1:500 масштабтағы топографиялық зерттеуді 5,0 мың теңге қаржыға жүргізуде.

Елбасының Ұлт жоспары – бес институционалдық реформаны жүзеге асыру жөніндегі «100 нақты қадам» бағдарламасының 46-шы қадамына сәйкес, басқармада «Электронды архитектура» жүйесін іске асыру бойынша «Геосервис» ЖШС-мен келісім шарт түзіліп, жалпы құны 24 833,0 мың теңге қаржыға басқарма тарапынан көрсетілетін мемлекеттік қызмет түрлерін цифрландыру жұмыстары жүргізілді. Нәтижесінде, бұл электронды бағдарлама мемлекеттік қызметке жүгінушілерге және мемлекеттік қызмет көрсетушілерге уақыт тиімділігін арттыруға, қағазбастылықты азайтуға әрі сапалы қызмет көрсетуге оң әсерін тигізуде. Мәселен, қызмет көрсету регламенті бойынша мекен-жай анықтамасын беру 7 күн, нақтылау 3 күн мерзімді қамтитын болса, «HalykSaulet» электронды жүйесі арқылы 15 минутта алу мүмкін болды. Жалпы, ағымдағы жылдың наурыз айынан бастап 498 мемлекеттік қызмет осы жүйе арқылы көрсетілді. Осы бағытта цифрлық форматта жұмыс жүргізуге көшуге байланысты басқарма 3 ай көлемінде қағаз шығынынан 150,0 мың теңге, кеңсе техникаларының техникалық шығындарынан 28,0 мың теңге және 1 әдіскер маман жалақысынан 165,0 мың теңге, жалпы барлығы 343,0 мың теңге қаржы үнемделген. Алдағы уақытта Шымкент қаласында салынатын жеке түрғын үй құрылыстары үшін топотүсірілім (топосъемка) құжатын тұрғындарға тегін беру қарастылуда.

Сонымен қатар, сәулет-жоспарлау тапсырмасын беру мемлекеттік қызметін көрсетуге қатысты талап етілетін монополист мекемелерден (газ, су, жарық) техникалық шарттарды электронды түрде алу әзірленді. Қала әкімінің орынбасары және цифрландыру басқармасының басшысы тарапынан қызметтерді цифрландыру бойынша «ҚазТрансГаз» АҚ басшылығымен бірнеше рет кездесулер және бірлескен жиналыстар өткізілгеніне қарамай, бүгінгі күнге дейін аталған жүйеге «ҚазТрансГаз» АҚ қызметтерін қосу жұмыстары нәтижесіз қалып отыр. Сондай-ақ, Шымкент қалалық сәулет және қала құрылысы басқармасы Жер кодексінің 43, 44-1, 48, 49-1 бабтарына сәйкес әзірленетін қалақұрылыстық қорытындыларын электронды түрде ұсынуға әзір. Алайда, Жер қатынастары және жерді пайдалануы мен қорғалуын бақылау басқармасы және «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамының Шымкент қаласы бойынша филиалы (Жер кадастр) арасында жер телімдері бойынша берілген мемлекеттік актілерін координаттары арқылы нақтылап бекіту жұмыстарын жүргізуді талап етеді.

Басқарма қалаға сәулеттік көрік беру бойынша да бірнеше жұмыстар атқарған. Қала әкімі Ғ.Әбдірахымовтың тапсырмасына сәйкес төрт аудан әкімдерімен бірлесе отырып, аудандар аумағында орналасқан көшелердің қасбеттері мен абаттандыру жұмыстарына эскиздік жобалар әзірленіп, ұсынылған. Қаладағы ескі аялдамаларды жаңарту мақсатында бірнеше нұсқада эскиздік жобалар дайындалды. Қошқарата өзені аумағын (30м) ретке келтіру, абаттандыру жұмыстарын жүргізу бойынша, Қабанбай батыр көшесі бойындағы көп қабатты тұрғын үйлердің қасбеттерін қалпына келтіру және көше бойын абаттандыру бойынша эскиздік жоба дайындалды. Нұрсәт шағынауданы аумағына орнатылатын Ж.Шаниннің мүсініне ұсыныс жобасы және Түркістан сарайы аумағына орнатылатын Домбыра мүсіні, Ескі қалашық аумағын қайта құрылымдау және абаттандыру бойынша ұсыныстар әзірленді. Сондай-ақ, Ескі қала аумағындағы тозығы жеткен 29 га учаскесіндегі аз қабатты үйлердің орнын жаңа көп қабатты тұрғын үйлерге (1 мектеп, 1 бала бақшамен қоса) айналдыру бойынша эскиздік ұсыныс жасалды. Темір жол вокзалы алдындағы дүңгіршектерді орнында қалдыру бойынша жаңа эскиздік жоба әзірленіп, әуежайды қайта құрылымдау үшін эскиздік жобасы ұсынылды. «Шымкент-Сити» қалашығында 420 га аумаққа 9–12 қабатты тұрғын үйлер мен әлеуметтік нысандар және 47 га аумаққа саябақтың эскиздік жобасы ұсынылды.

«Қызмет – ақпарат»

 
Бабалар мекені Бабаата немесе дін дәнегін алып келген тұлға Печать
12.07.2019 16:30

Жолымыз түсіп Созақ ауданына соқтық. Бұл аудан атала қалса, тіл ұшына «Сырлы Созақ» деген тіркес орала кететіні бар. «Сырлы» десе дегендей. Қаншама ғасырлар құпиясын қойнына жасырған сыр сандық секілді көріне береді. Аталған ауданның Қаратау асуынан асып түсе берісте ең көне ескерткіштердің бірі Бабаата кешені бар. Біз осы кешенге аялдадық.


Бабаата кешені бірнеше нысаннан тұрады: Ысқақ баб кесене-мешіті, медіресе ғимараты, Жәкел датқа кесенесі және Бабаата қалажұрты. Мұндағы Бабаата қалажұрты ғана археологиялық ескерткіш болса, қалғаны сәулет ескерткішіне жатады. Алдымен, осы нысандарға жеке-жеке тоқталып алсақ.

Ысқақ баб мешіт-кесенесі – ХІХ ғасырдың соңына жататын сәулет ескерткіші. Сырт пішініне қарай отырып, Қ.Яссауи кесенесіне ұқсататындар көп. Бұл ескерткіш Бабаата ауылының солтүстік бетіндегі Бабаата қалажұртының аумағында орналасқан. Күйдірілген шаршы кірпіштен жекелеп қаланып тұрғызылған (1). Ортағасырлық мешіт-кесенелердің бойлық-өстік кешендерінде дәстүрлі композициялық шешімін іске асыру жағынан кейінгі құрылыс типімен ерекшеленеді. Екі күмбезді құрылыс кең порталды бөліктеріне және корпус биіктігіне қарай баспалдақ секілді орналасқан. Құрылыстың негізгі назары мешітке берілгенін сегіз қырлы барабан үстіне орнатылған үлкен сфера тәріздес күмбезден анық байқалады. Негізгі фасады монументальді порталмен, бұрыштарындағы төрт қырлы мұнара және үш қабатты аралық қабырға пилондармен ерекшеленіп, бөлінген. Бойлық-өстік жоспарлық құрылымы мешіт залынан, қабірлік және қосымша қызмет атқаратын бөлмелерден тұрады. Мешіт пен қабір интерьерінде аркалы текшелер пайдаланылса, ғимараттың ішкі қабырғалары сыланып, ақталған. Михраб текшесі эпиграфиялық және өсімдіктекті жазбалармен безендіріліп, «қырма» техникасымен әрленген.

Осындағы тағы бір нысан медіресе ғимараты да ХІХ ғасырдың сәулет ескерткіші саналады. ХХ ғасырдың соңындағы деректерде «Г» формасындағы тоғыз бөлмеден тұрған құрылыс нысаны деп көрсетіліпті. 2007 жылғы құрылыс жобасына сәйкес қайта қалпына келтірілген. Медіресе жатын бөлмелері біркелкі өлшемде жасақталса, екі бұрышта биік күмбезді дәрісханасы мен оған жанаса кішірек екі мұнаралы кіреберіс порталы көрікті етіп салынған. Ғимараттың өзге бөлігі суағарлы болып жинақталып келіп, жалпақ шатырлы етіп жабылып, аулалық фасады жабық аркатура пішінінде шешімін тапқан. Құжыраның ішкі қабырғаларында әрлеу мақсатында жағылған әк іздері сақталған. Фасадының декорасында түрлі пішіндегі кірпіш қалау кең қолданылған. Ортадағы бөлмелердің бірі шаруашылық қызмет атқарған, осы жерден медіресе шатырына шығуға болады. Құжыра мен дәрісханалардың құрылымы біз бұған дейін «Қызмет» газеті бетінде таныстырған Аппақ ишан мешіт-медіресіне ұқсайды. Уақыты мен құрылымына қарағанда, құрылыс шеберлері бір болуы немесе құрылыс жоспарын бірінен-бірі көшіруі де мүмкін. Өз заманында бұл медіресе Қаратаудың теріскей бетіндегі елдің діни сауаттылығын арттыру ісінде ірі оқу-ағарту орталығы қызметін атқарған.

Қазіргі Бабаата ауылының солтүстік шетінде ауылмен аттас Бабаата деп аталатын ортағасырлық қалажұрт (средневековое городище) орын тепкен. Қайталанбас археологиялық ескерткіш саналады. Біздің негізгі сөз еткіміз келіп отырған нысан – осы. Бұл жер жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары жағынан Сырлы Созақтың ең көп зерттелген қала орны саналады. Сонау Ресейдің патшалық заманы орнағаннан бастап басынан күректің тықыры кетпепті. Орыстың ерінбегендерінен зерттеушісі де, тонаушысы да ат ізін бұрған. Бабаата туралы дерек ең алғаш В.Колосовскийдің 1901 жылғы еңбегінде кездессе, Кеңес заманында Ә.Марғұлан, А.Берштам, Е.Агеев, Г.Пацевич, Т.Сенигова сынды ғалымдар арнайы экспедиция арнаған. Осыншама ғалымдардың көңіл бөлуінен-ақ Бабаата қаласының ғылымдағы орнын білуге болар. Археологтардың топшылауынша, қала ҮІ-ХҮ ғасырлар аралығында өмір сүріпті (2). Қазба жұмыстары кезінде қаланың үш бөлігі: цитадель де, шахристан да, рабад та қамтылған. Цитадельдің құрылымдық пішіні төртбұрыштыланып келіп, оңтүстік жағында сопақтау болып түйінделеді. Оның биіктігі жер бетінен 10м, өлшемі 42х60м және үстіңгі бөлігі 12х17м шамасында. Қаланың төменгі мәдени қабаттары ҮІ-ҮІІІ ғасырларға жатқызылса, оның үстіндегі қабаттар мұқият сақтала отырып жаңартыла бергені жақсы байқалады. Қаланың тұрғын-жай қабырғалары мен сыртқы қорғаныс қабырғасы қам кірпіштен қаланған. Шахристан аумағы 182х145м шамасында болса, оның айналасы бөлек қорғанмен қоршалған. Ал рабадының аумағы 25га. Қала аумағынан түрлі ғасырларға тиесілі керамика, құмыра, шыны бұйымдарынан бөлек, ауыз су құбыры, монша мен тандыр бұйымдары, шырағдан, тіпті, мыс күнтізбелік тақтайша да табылыпты.

Нысандардың барлығы Ысқақ баб тұлғалық атауына тікелей қатысты екені көрініп тұр. Қала атауының «Бабаата» деп аталуында да Ысқақ бабқа деген тұрғындар құрметі жатыр. Ысқақ баб кім болған? Оның шыққан тегі туралы қожалардың шығу төркіні туралы жазылған «Насабнама» шежірелік дерегінде кең тоқталады. Ысқақ баб – қазақ даласына ең алғаш дін дәнегін алып келген діни тұлға. Ол алғаш әскербасы Құтейба бастаған араб басқыншылығынан кейін мүмкіндігінше діннің бейбіт жолмен таралуына күш салғаны белгілі. Жергілікті халықтың қолдауына ие болып, әулие деп танылуының себебі де сол бейбіт әрекеттерінің арқасы болар. Дегенмен, діни көзқарастық, жеке мүдделік қақтығыстар орын алмай қоймағаны бізге жеткен әңгімелерден белгілі. Соның бірі – Сауыр тонды Өтеміс батырмен болған қақтығысы.

Ғылыми еңбектерде Бабаата қалажұртын Х ғасырдағы араб дереккөздерінде аталып қалатын Баладжа қала атауымен шендестіріп жатады. Мақдисидің «Ахсан ат-Такасим» атты еңбегінде Исфиджаб өңірінде Баладж және Барукет деп аталатын екі қала бары айтылады. «Баладж – Барукетпен салыстырғанда кішірек қала, қорған қабырғалары құлай бастаған, орталық мешіті базар ортасында орналасқан» деп мәлімет береді (3). Мақдиси Баладжды Саураннан кейін атап, оған жету үшін солтүстік-шығыс бағытқа қарай жүргенін, оғыздардың шекаралық бекеті болғанын айтады. Тарихшылардың Бабаатаны Баладжға шендестіруінің басты себебі де – осы деректер. Бүгінгі күнге жеткен Бетпақдаланың таңбалы тастарында оғыз руларының таңбалары сақталуына қарағанда, оған жақын жатқан Бабаата (Баладж) қаласы оғыздардың шекаралық бекеті болуы да мүмкін. Жазба әдебиеттердің дерегіне қарасақ, Бабаатаның тағы бір басқа атауы болған сияқты. Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының еңбегінде «Қарғалық» деген қала атауы аталады. Еңбекте «Сайрам мешітіндегі тас бағанды кім орнатқанын жазайын. Ерте заманда Алатау, Қаратаудың аралығында Әулиеата мен Шымкент, Сайрамға маңайлас жерде «Қырық қақпалы Қарғалық» атанған шаһар болыпты. Оның билеуші бастығы – Ысқақ баб деген батыр. Мұның заманында қалмақтан Сауыр тонды Өтеміс деген батыр шығып, орталарында көп соғыс болып, ақырында Ысқақ бап Сауыр тонды Өтемісті байлап алып, тірідей қорғанның бір бұрышына қалап жіберіпті. Тас бағанды мешіттің қорғанына күшінің белгісін кейінгі заманның адамына көрсетемін деп, сол Ысқақ баб өзі көтеріп әкеп орнатқан» дейді. Мәшһүр Жүсіп атаған «Қырық қақпалы Қарғалық» деген қала қай қала? Бүгінгі таңда қай жерде? Бұл қала қазіргі Бабаата болса керек. Ысқақ баб кесенесі де сол жерде. Бұл бір. Екіншіден, біздің Бабаатаға сапарымызда жолбасшылық еткен Жеткерген Айкенов деген кісіден бір аңыз естідік. Аңыздың айтуынша, Ысқақ баб кәпірлермен болған бір соғыста батырын қолға түсіреді де, ортағасырлық Бабаата (Баладж) қалажұртының оңтүстік бетіндегі мұнара іргесіне тік тұрған күйі тірідей қазық қылып қағып жіберіпті деседі. Жеткерген аға аңыздың осы жеріне келгенде кәпір болса да батырдың темірдей мықтылығына екпін беріп, «қазіргі медіресеге жақын тұрған мұнара қалдығының сұлбасынан сол батырдың пішін-келбеті көрінеді» деп еді. Бұл аңызды алғаш естіген кезде мән де бермей, әншейін ертегілердің бірі шығар деп қоя салып ек. Тарихшы Жамбыл Артықбаев Мәшһүр Жүсіптің сөзіне сілтеме жасап, фейсбук парақшасында пост салғанда әлгі аңыз желісін қайта ойландық. Қожалар шежіресі саналатын «Насабнама» деректерінде де Сауыр тонды Өтеміс батыр туралы сөз бар. Ондағы деректе оның шыққан тегі «Жентті билеген, тарсадан шыққан хан еді» дейді. Бір аңызды бір-біріне қатыссыз екі кісіден естігесін ойланбағанда қайтесің? «От Алтая до Каспия. Атлас памятников и достопримечательностей природы, истории и культуры Казахстана» деген жинақтың 597 бетінде де Бабаата қорғаны қабырғасынан адам басының қаңқасы табылғаны туралы мәлімет бар (4). Демек, расында да қорған қабырғасына адамды тірідей қалап жіберу оқиғасы тарихта болуы мүмкін-ау.

Қазір ғой, кәпірмен соғысқаны үшін Ысқақ бабты әулие тұтып жүрміз. Дегенмен, ерлігін жауы да құрмет еткен Сауыр тонды Өтемістің өз елі мен сенімі үшін жасаған соғысын ешкім кінәлай алмас. Жалпы, «тарса» деген сөз ирандық әдебиеттерде христиандарға, әсіресе несториандарға қатысты аталса, «қалмақ» сөзі қазақ ауыз әдебиетінде барша қарсылас атаулыға қаратып айтыла беретіні бар. Оның үстіне «қалмақ» деген сөз түбірінен «дінінде қалған» деген сөзді іздейтіндер де бар. Ал «кәпір» сөзін мұсылмандықты қабылдамаған жұртқа қаратып айтыла беретіні түсінікті. Қарап тұрсаңыз, жоғарыда айтылған үш деректегі үш түрлі «тарса», «қалмақ», «кәпір» анықтауыштары бір мағынада қолданып тұр. Тек қана Сауыр тонды Өтемістің мұсылман емес екенін ғана көрсету үшін қолданған. Ақын Төреғали Тәшенов режиссер Асқар Тоқпановқа сілтеме жасап, Сауыр тонды Өтемістің дулат-жаныс руы ішіндегі өтеміс руының атасы еді дейді де, «Хижра һәм Шолаққорған хикметі» деген жыр арнайды. Жыр сюжеті өте сенімді баяндалып, Өтеміс батырдың тағдырын суреттейді (5).

Халық ауызындағы аңыздарда Бабаата қаласының негізін Ысқақ баб салыпты деп айтылады. Қорғанысты нығайту, қаланың гүлденуінде атқарған еңбегі болғаны анық. Дегенмен, археологтар мен тарихшылар Бабаата қаласының гүлденген шағы ҮІ-ҮІІІ ғасырлар еді дейді. Бұл – ислам діні келгенге дейінгі уақыт. Мұнда тәңірлік дін ұстаушы түркілер (түркеш, оғыз, қыпшақ), сондай-ақ христиан (несториан), будда, манихеизм діндерін ұстанған қауымдар тұрғанын айтады. Тіпті, бұл қала орнын «Отты қала – Баладж» деп айдар тағып, заратуштралықтардың от сақтаушы қасиетті мекені болғаны туралы жазбалар кездеседі. Қалай дегенде де, көне Бабаата қаласы ежелден өркениеттер тоғысқан ірі орталық аталып, араб басқыншылығынан кейін де осы қызметін ары қарай жалғастырып, ислам нәрін таратқан мекен болған.

Бабаата көне қаласы жұртының солтүстік жағындағы қорымнан шығып, қақпа алдында аялдадық. Қоршалған шарбақ ішінен зорайып Ысқақ баб мешіт-кесенесі көрінеді. Алыстан қарағанда расында Қ.А.Яссауи кесенесіне ұқсайды. Ал шеттегі медіресе тұстан Бабаата (Баладж) қаласының қиранды мұнарасының сұлбасы көрінді. Жел мен жаңбырға мүжіліп, қабырғасы үгітіле жұмырланған ескерткіш неше ғасырлық уақыт сынынан өтті екен? Ескерткіш демекші, шынында да аңызда айтылғандай иығын бүкшитіп ойланып отырған алып батырдың сұлбасына ұқсайтындай ма? Ойға еріксіз Төреғали ақынның мына шумағы орала кетті:

Сол күнде Созақтағы Шолаққорған –

Шәр еді өз алдына саяқ тұрған.

Жіберді тірі адамды тасқа қалап,

Құранға жоқ есебі баят қылған,

Тік қойып тікесінен дуалына,

Қу жанын Өтемістің харап қылған...

Бүгінде еліміздің қабырғасының бүтіндігі үшін дәл осылай неше бабамыздың сүйегі қорған, әлде, іргетас болып тұр екен? Ойға батқан күйі сапарымызды тәмамдап, кері қайттық.

Сейдалы ДҮЙСЕБАЙҰЛЫ

Сілтеме:

(1) Свод памятников истории и культуры Казахстана. Том-1. 238-бет.

(2) Свод памятников истории и культуры Казахстана. Том-1. 232-бет.

(3) Очерки истории огузов и туркмен Средней Азии ХІ-ХІІІ вв. С.Г.Агаджанов, 80-бет

(4) От Алтая до Каспия. Атлас памятников и достопримечательностей природы, истории и культуры Казахстана. 597-бет

(5) http://www.madeniportal.kz/article/3567?fbclid=IwAR2Iz2wFjHDljnbfq81oauwGqHVz7YQF4ocy4ceH1tHe9MSGz5zYO5G5HWw.

 
«Серпін» бағдарламасы талай жастың арманына қанат бітірді Печать
12.07.2019 15:53

Әрбір жас мемлекеттің тарих жылнамасына жаңа бастамаларға толы оқиғалардың болатыны заңды. Кейде сол оқиғалар дәуірдегі ұлы көштің басталуымен қарқын алса, ондағы экономикалық дамудағы басты рөл адам еңбегіне бөлінді. Бүгінде Қазақстанның жас ұрпағына мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық дамуы үшін орасан зор жауапкершілік артылуда.

Осы орайда соңғы бес жылдықта еліміздегі ең танымал әлеуметтік бастамалардың бірі «Серпін–2050» жалпыұлттық жобасы екендігі баршаға аян. Аталған бағдарлама арқылы талай жас жаңа мүмкіндіктермен қауышты. Атап айтсақ, 2014 жылы «Серпін» жалпыұлттық, қоғамдық жобасы бастау алып, сол жылы жоба аясында 2050 студент оқуға түсті. Ал 2015 жылы 6200, 2016 жылы 11296 студент білім алып, бұл жобаның алғашқы үш жылдығы елімізге қажет жоба екендігін дәлелдеді.


«Серпін2050» жобасы жүзеге асқалы бері бағдарлама аясында оңтүстік жастары шығыс пен солтүстіктен білім алып, аймақтағы халық саны мен экономикасын көтеруге ат салысуда. Әсіресе, Ана тілін ұмыта бастаған аймақтарды қазақыландыруға өз үлестерін қосып келеді. Жобаға бүгінде Маңғыстау, Қызылорда, Түркістан, Жамбыл, Алматы облыстарының түлектері қатыса алады.

Сондай-ақ, жоба аясында оңтүстік өңірдің халқы солтүстікке көшіру ісі белсенді түрде қарқын алды. Себебі Алматы, Жамбыл, Қызылорда, Маңғыстау, Түркістан облыстарында бүгінгі күні бала туу деңгейі жоғары, көшіп келушілер саны көп. Мұның барлығы жұмыссыздық мәселесін туындатпай қоймайды. Сондықтан жобаның басты мақсаты – халқы көп шоғырланған аймақтың адамдарын жұмыс күшi тапшы өңiрлерге қарай көшiрiп, экономикалық тұрғыдан қолайлы етiп орналастыру.

Міне, осы орайда Түркістан облысының жастары Қазақстанның шет аймақтары, ел-жерімен танысып, бөтен менталитет пен климатқа қалыптасуы үшін солтүстік өңірлерді бетке алды. Бүгінде сол жастарымыздың алғашқылары ЖОО бітіріп, жұмыспен қамтылып отыр. Мәселен, «Серпін» бағдарламасының алғашқы түлектерінің бірі – Әлфараби Мыңбаев. Әлфараби әңгімесін ә дегеннен «Петропавл қаласында қаламын» деп бастады. Бұл біз үшін тосын жаңалықтай естілді.

Әлфараби МЫҢБАЕВ, «Серпін–2050» жобасымен алғаш оқығандардың бірі:


«Серпін» – лотерея билеті емес, білімге берген үлкен мүмкіндік»

– Ең алғаш 2014 жылы «Серпін» бағдарламасы қарқын алған тұста арманымды арқалап Петропавлға аттанған жастың бірімін. «Серпінмен» оқуға түскен студенттер міндетті түрде жатақханамен қамтамасыз етіледі. Сондықтан менде бөтен қалаға барғанда қайда орналасамын, не кием, не ішем деген қорқыныш болған жоқ. Себебі мемлекет өз тарапынан «Серпінмен» білім аламын деген талапкерге бар жағдайды жасап қойған еді. Біздің оңтүстік өңірден келген студенттердің көбі орыс тіліне шорқақтау болып келеді. Бірақ оқу барысында ұстаздар тіл үйренуге көп жәрдем береді.

Сонымен, аталған бағдарламаның алғашқы жылында Бәйкен Ашимов атындағы Петропавл теміржол колледжіне грантқа оқуға түстім. Бұл сол жылдары менің отбасым үшін де үлкен жеңілдік болды. Колледжді үздік бітірген соң, Манас Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетіне грантқа оқуға түстім. Менің ойымша «Серпін» бағдарламасы талай жастың арманына қанат бітірді. Бұрын біз ЖОО орындарын тек Алматы, Нұр-Сұлтан сынды алып қалаларда оқу керек деп ойлайтынбыз. Көп жастарымыз мектеп бітірген соң, мегополистерге қарай ағылатын. Өзіңіз білесіз, ол жерде грант саны шектеулі, талапкерлер өте көп. Ал «Серпін» бағдарламасы сол қалыптасқан қағидатты бұзып, өңір жастарына білім алуы үшін еліміздің Батыс, Шығыс аймақтарына даңғыл жол салып берді. Түркістан өңірінің жастары Петропавл, Қостанай, Орал, Павлодар сынды қалаларда ақысыз әрі жеңілдіктермен ЖОО түсуге болатынын ұғынды және бұл өте тиімді шешім еді.

Осы ретте талапкерлерді мазалайтын сұрақтың бірі ЖОО орнын бітірген соң, үш жыл жергілікті жерде қалып, келісімшарт бойынша жұмыс істеу турасында болады. Аталған сауалдың жауабын нақтылай кету үшін жылдың басында Мұрат Әбеновтің сұхбатына сүйенейін.  Мұрат мырза 2014-2015 жылы оқуға түскен студенттерге келісімшарт ұсынылмайтын, бұл келісімшарт тек 2016 жылдан бастап оқуға түскен студенттерге ғана ұсынылатынын айтқан еді. Алайда, ЖОО бітірген студенттерге нақты осы қалада қаласың деген талап қойылмайды. Кейбірі өз қалаулары бойынша қалып жұмыс істеп жатса, бәзбір студенттер оқуларын аяқтаған соң, елге қайтып жатыр. Бір байқағаным – Петропавлда техникалық мамандықтарды бітірген студенттерге жұмыс табу қиынға соғады. Ал гуманитарлық мамандықтарға сұраныс өте көп.

Оқуға түскен осы бес жыл ішінде Петропавл қаласына әбден үйренісіп кеттім. Сол себепті осында қалып, өз ісімді ашуды жоспарлап жүрмін. Өзімнің алға қойған мақсаттарымды тек Петропавл қаласымен байланыстырғым келеді. Осы орайда «Серпін–2050» бағдарламасымен оқуға түсем деп ниет білдірген жас түлектерге айтарым – ешқашан бұл мүмкіндікті уыстарыңыздан шығарып алмаңыздар. Бұл – өте үлкен, келешегі бар мүмкіндік. Өз салаңызда табысты болу үшін алып қалаларда оқу шарт емес. Білім қуған адам қай жерде оқыса да бойында қарым-қабілет болса, алға қойған мақсаттарын жүзеге асыра алады. Сөзімді қорыта айтсам, «Серпін» бағдарламасы лотерея билеті емес, білімге берген үлкен мүмкіндік дер едім.

Сөз арасында бүгінде Петропавл облыстық жастар мәслихатының депутаты болған Әлфараби «Серпін» бағдарламасы бойынша оқу бітірген өзі секілді студенттердің жұмыспен қамтылуына қол ұшын беріп жүргенін де айтып қалды.

Осы ретте жоғарыдағы жас маманнан бөлек «Жастар ресурстық орталығы» КММ әдіскерімен де тілдесіп едік.

Әйгерім КЕРІМБЕКОВА, Сарыағаш ауданы «Жастар ресурстық орталығы» КММ әдіскері:


«Мұндай мүмкіндіктер ешбір елде қарастырылмаған»

– Бүгінде «Серпін» бағдарламасы өңір жастарына  мол мүмкіндіктер берді. Менің ойымша жастардың білім алуына келгенде мұндай мүмкіндіктер ешбір елде қарастырылмаған. 2018 жылдың қазан айындағы мәліметке сәйкес, «Серпін» бағдарламасы бойынша Сарыағаш ауданынынан 214 студент Солтүстік өңірде білім алып жатыр. Оның 142-сі ЖОО оқыса, 72-сі коледждерде оқиды. Көбінесе біздің өңірдің студенттері гуманитарлық ауыл шаруашылық мамандықтарда білім алады. 2015 жылы Сарыағаш ауданынан 61 оқушы бұл бағдарламамен оқуға түссе, 2016 жылы 48 оқушы, 2017 жылы 59 оқушы аталған жобаның игілігін көрді. Оқу бітірген студенттерімізге хабарласқанымызда келісімшарт бойынша Солтүстік өңірлерде қалып жұмыс істеп жатқандығы айтылды. Осы көрсеткіштерге қарағанда біздің өңірде «Серпін» бағдарламасымен оқуға түскісі келетін талапкерлердің саны жыл санап артып келеді деген сөз.

Әдіскер ойын осылай қорытындылады. Иә, Түркістан облысында жыл сайын «Серпін» мемлекеттік бағдарламасы бойынша талапкерлер саны артып келе жатқаны қуанарлық жайт. Ал гранттар санының өскенін де бүгінгі мәліметтен білдік. Мәселен, биылғы оқу жылына жалпы 5109 грант бөлініп отыр екен. Бұл әрине жастарға білім алуда мол мүмкіндіктер береді. Сапалы әрі тегін білім алудан бөлек, әлеуметтік ахуалын жақсарту мен міндетті түрде жұмыспен қамтылуына септігін тигізеді.

«Серпін–2050» бағдарламасының мақсаты мен міндеттері – ең алдымен бәсекеге қабілетті мамандар даярлау, жастарға қолжетімді сапалы білім беру. Жастарға тың серпіліс берген бұл ұлы көштің басында Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың Мәңгілік ел идеясы жатыр.

Жәудір НАРТАЙ

 
Кәсіпкерлер мен мемлекеттік органдардың арасында шешімдер қабылданды Печать
12.07.2019 15:21

«Turkistan» Кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің Кентау қалалық өкілдігінде «Коммерциялық нысандағы жер учаскілерін алу, сатып алу, мерзімін ұзарту және қайта құру» тақырыбында дөңгелек үстел өтті. Аталған тақырып бойынша алғашқы сөз «Turkistan» Кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің басшысы Арман Жүсіпбаевқа берілді.


Нарықтық экономиканың негізі болып табылатын кәсіпкерліктің дамуы – Қазақстанның стратегиялық басым бағыты. Сол себепті де облыс орталығы Түркістан қаласында аталған мекеме құрылып, өңірдің 15 аудан, қалаларында өкілдіктері жұмыс істеуде. Бұл мекеменің мақсаты – «Бір терезе» қағидасы бойынша кәсіпкерлерге қызмет көрсету, кәсіпкерлікті дамытудың тиімді жүйесін құру, кәсіпкерлер үшін әкімшілік кедергілерді жою және оларды қосымша құралдармен қамтамасыз ету. Қазіргі таңда Орталық 4 бағыт бойынша жұмыс істеуде. Олар – консалтинг, бизнес-жоспарды әзірлеу, жобаларды сүйемелдеу және рұқсат құжаттарын алуға көмек көрсету бөлімдері.

Ал дөңгелек үстелдің негізгі мақсаты – кәсіпкерлік бағытты өңір халқына кеңінен түсіндіру және қолдау, көмек беру арқылы Түркістан облысының экономикасын көтеру. Тақырыптың «Коммерциялық нысандағы жер учаскілерін алу, сатып алу, мерзімін ұзарту және қайта құру» делінуі де сондықтан. Бұл туралы мекеме басшысы айтып өтті.

Екінші сөз кезегінде Кентау қалалық «Жер қатынастары» бөлімінің басшысы Асқар Есенбайұлы кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін кәсіпкерге ең алдымен жер телімі керек болатындықтан, коммерциялық нысандағы жер телімдерін алуға қатысты Жер кодексінің 44, 48-баптарын баяндап, коммерциялық нысандағы жер телімдерін алудың заңдылықтарын айтты. Ал Кентау қалалық «Кәсіпкерлік және туризм» бөлімінің бас маманы Медет Еркінбекұлы бөлім мамандарының кәсіпкерлерге кеңес беріп және қолдау жасайтындығын қысқаша баяндады. Осы орайда «Сәулет және қала құрылысы» бөлімінің бас маманы Гүлмира Камалова кәсіпкерлерге көрсетілетін қолдау шараларының өзектілігін сөзге тиек ете отырып, слайд арқылы коммерциялық жер телімінің құжаттарын рәсімдеу немесе жер телімінің нысаналы мақсатын өзгерту жұмыстарының сызбасын түсіндірді. Гүлмира ханым алдымен, жер телімінің нысаналы мақсатын өзгерту өтініштің ХҚКО-ға өткізілетіндігін, одан соң көрсетілген жер телімі google-картадан қаралатындығын жеткізді. Ал «Жер кадастры және жылжымайтын мүлікті техникалық тексеру» бөлімінің бас маманы Қанат Кеңесбекұлы болса 10 жұмыс күнінде жер қатынастары бөлімінен оң жауап келсе, смета жасалатындығын айтты. Оған қоса, бұған дейін осы шараға 30 күн кетсе, қазіргі таңда 12 жұмыс күні ішінде ХҚКО арқылы коммерциялық нысандағы жер телімдері бекітілетіндігін де ескертті.

Аталған дөңгелек үстелде кәсіпкерлер тақырыпқа қатысты өзекті мәселелер бойынша нақты жауаптар алып, ұсыныстар енгізуге мүмкіндіктер алды. Іс-шараның нәтижесінде кәсіпкерлер мен мемлекеттік органдардың арасында тығыз байланысты және серіктестікті орнатуға бағытталған шешімдер қабылданды.

Кездесу соңында «Turkistan» Кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығы» КММ басшысы Арман Жүсіпбаев осы іс-шараның мақсаты қатысушылар арасында тақырып аясында өзекті мәселелерді шешу үшін ашық және тікелей диалогты қамтамасыз ету екендігін еске түсіріп, қатысушыларға алғыс білдіріп, облыста кәсіпкерлікті дамытуға бір ауыздан ат салысуға шақырды.

«Қызмет – ақпарат»

 
Бет 4 , барлығы 85
 
Барлық құқықтар қорғалған.
"Қызмет" интернет басылымы.