Ошибка
 
 
Қоғам
БОС ҰЯНЫҢ ДАҒДАРЫСЫ немесе АЖЫРАСАТЫНДАР НЕГЕ КӨБЕЙІП БАРАДЫ... Печать
27.08.2019 13:26

Өзімізше зерттеп көрдік. Әлемде әрбір 13 секунд сайын бір отбасы ажырасады екен. Еуропа елдерінің ішінде ажырасу коэффиценті ең жоғары Бельгия, Португалия, Венгрия мемілекеттері болса, Азия елдері  арасында Қазақстан алдыңғы ондыққа еніп, ажырасудың көшін бастап тұр. Яғни  Қазақстанда әрбір екінші неке ажырасумен аяқталады деген сөз. Британдық «Economisrt» басылымының статистикалық мәліметтеріне сүйенсек, ажырасу саны жағынан көрші Қырғыз елі әлем бойынша 48-ші орында, 1 миллиардтан астам халқы бар Қытайда мың адамға шаққанда ажырасу көрсеткіші 1,8 болса, ал 18 миллион ғана халқы бар Қазақстан бірінші ондыққа кірген(1000 адамға шаққанда ажырасу көрсеткіші - 2.8)  Өткен жылдың өзінде Қазақстанда 40 мыңнан астам ажырасу фактісі тіркелген. Ажырасу процесінен кейін де отбасылар арасындағы балаға талас, мүлік бөлісе алмау сынды дау-дамайлар мен шағымдар  көбейгендігі байқалған.

Отбасы шағын мемлекет десек, сол отбасының іргесін қалайтын-неке. Неке - ерікті де тең болуы шарт. Некеде зорлық жүрмейді ол екі адамның тең құқылы жұбайлық қатынасынан табиғи, hәм адами адалдығынан туындайды. Алайда елімізде ажырасатындардың саны күн сайын артып келеді. Бұған айтар себеп-салдары да уәжі де әр қилы. Сауалнамалар нәтиежесіне жүгінсек, ажырасуға себеп болатын жағдайлар- тұрмыстағы зомбылық-зомбылық, ер не әйелдің ішімдікке не есірткіге үйір болуы,  жұмыссыздық, жұбайлардың өмірге деген көзқарастарының сәйкес келмеуі, алып қашу, көзге шөп салу; материалдық қиындықтар; бедеулік болып келеді екен.

Ажырасу деген қайдан шықты, біздің қоғамға қалай келді?

Егер өткенге көз жүгіртіп, ата-бабаларымыз ұстанған қазақи қағидаттарды еске түсірер болсақ, бұрынғы дәстүрлі қазақ отбасында ажырасу мүлде болмады деп кесіп айта алмаймыз. Ажырасулар ол замандарда да болды, бірақ ол кездегі ажырасулар бүгінгіден өзгерек еді. Егер күйеуі 10-12 жасар бала болып, әмеңгерлікпен алған әйелі 25-30 жаста болса, немесе бай адамдар дімкәс балдарына кедейдің бойжеткен қызын қалыңмалын төлеп зорлықпен алып берсе, немесе қол бала етіп кіргізіп құлдықта ұстаса, үшіншіден жазықсыз соққыға жығып зәбір көрсетсе, күйеуі не әйелі жеңіл жүріске салынса алдымен ата-енесіне, сосын әке-шесіне хабар беріліп, ата-аналар өз тарапынан құдалар алдынан өтеді. Бұдан нәтиже шықпаса, билер алдына жүгініп, теңдік алу құқығына ие болған. Қазақ қашанда сөзге тоқтаған халық. Ертеде ауыл ақсақалдары мен билері бүтін бір ауылдың берекесін сақтап,  тентектерін тыйып, дау-жанжал шыққан отбасындағы ерлі-зайыптыларды ымыраға келтіріп, шаңырағының шайқалмауын жіті назарда ұстаған. Сол себепті де дәл қазіргі замандағыдай жастардың жаппай ажырасуы болмаған.

Ал бүгінде заман басқа, заң басқа. Жастар кіммен және қалай,  қанша жасында шаңырақ көтеретінін, оның ұлтының кім, дінінің қандай болатынын да өздері шеше алады. Адам құқығы жөнін­дегі халықаралық конвенциялар­ға қол қойған елімізде Қазақстан азаматтарының кімге болсын үйленуіне не тұрмысқа шығуына, қолданыстағы заңнама бойынша ешқандай шек қойылмаған. Яғни біз тіпті заңмен де тыйым сала алмаймыз.

Аралас неке біздің қоғамға қалай келді?

Оның тарихын сәл әріден қаузасақ,  тың игеру жылдары қазақтардың жаппай басқа ұлттармен шаңырақ көтеруі белең ала бастады.  70-80 жылдары әрбір жетінші қазақ азаматы лауазымдық қызметті, ең жоғары жалақыны, жайлы пәтерді  көксеп, өзге ұлттар арасында бедел жинау секілді өзіне аса қажет  факторлардың салдарынан басқа ұлт өкілдерімен жұптасқан. Мұндай некелер көбінесе жастықтың желігімен  сезімнің жетегімен жүреді де уақыт өте келе менталитет кереғарлығы мен психологиялық көзқарастардың айырмашылғымен қатар   әр ұлттың генетикалық кодындағы этностық табиғаты ерлі-зайыптылар арасындағы түсінбеушілікті ұлғайтады. Мұндай некелердің көбі ерлі-зайыптылардың  екі ұлттың тәрбиесін толықтай бойына сіңіре алмағандықтан  бұзылады. Аралас неке тұрақсыздығының бұдан басқа да бірнеше себептері бар. Оның ең басты себебі қазақ қоғамында  ассимиляциялық үдерістің орын алуы. Мұның зардабын бізге кеңес дәуірінен бастап тиіп келеді.  Аз ұлттардан тұратын халық  ассимиляцияға ұшырағанда ақырындап, тілінен де дінінен де ділінен де айырыла бастады. Ал оның салдары аралас некенің көбеюімен қоса, сәйкесінше, олардың аз уақыттың ішінде ажырасуларына әкеп соғатын көрінеді.

Себеп пен Салдар

Еуропа елдерінде некеге тұру жасы 28 -30 жас болса, Жапонияда — 30-33 жас, ал «он үште отау иесі» деген қазақта 18 жастан некеге тұруына толықтай құқық берілген. Осы тұста ажырасулардың тең жартысы ерте отбасын құрған некелерден тұратынын тілге тиек еткен жөн. Мұндай некелер көп жағдайда ЖОО білімін аяқтауға, өз сүйген кәсіп иесі атануға, жалақысы жақсы, беделі жоғары жұмысқа орналасуға кедергісін келтіреді. Сондай-ақ ерте жүктілікпен бала туу, материалдық жетпіспеушілік, отбасылық проблемалар, жас отбасылардың жағдайын күрделендіріп, соңы көбіне-көп ұрыс-жанжалға ажырасуға әкеп соқтырады. Бұған келіннің ата-енесімен бірге тұра алмауы, күйеуінің туыстарымен тіл табыса алмауын қосыңыз, соның салдарынан екі жастың ажасуға қадам жасайтыны еліміздегі ажырасудың ең көп тараған түрі болып есептелінеді.

«Сценарий бойынша» ажырасушылар

Соңғы уақытта әлеуметтанушылар ажырасудың алаяқтық жолының пайда болғандығы туралы дабыл қағуда. Яғни елімізде мемлекет тарапынан көрсетілетін атаулы әлеуметтік жәрдемақыны алу мақсатында көпбалалы ата-аналардың «сценарий бойынша» ажырасуы жиілеп, әкелері өз туған балаларынан бас тартып сотқа арыз жазған. Осындай оқиғалардың жиілеуіне байланысты Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың атаулы әлеуметтік көмек алуда көпбалалы ата-аналардың алаяқтықтық әрекеттерін тоқтатуға тікелей тапсырма берді.

Бұл айдың арғы беті десек, келесі беті одан да сорақы. Кезінде онлайн танысуды түрпідей көретін біздің қоғам, онлайн ажырасуды да замана көшінің жетістігіне балап отыр. Көбінесе, мұндай жолмен ажырасатындар ортақ балалары жоқтар мен ортақ мүлікке иелік етпейтін азаматтар. Тек былтырғы жылдың өзінде онлайн жүйемен ажырасқандардың саны 30 пайызға артқан. Ажырасудың заманауи жүйесіне жүгінетіндер, Алматы, Шымкент Түркістан облысының азаматтары болып отыр. Көбінесе бір-бірлерін көргісі келмейтін жұптар онлайн арқылы некелерін бұзатын көрінеді. Мамандар егер елімізде ажырасудың онлайн жүйесіне тыйым салынатын болса, қоғамдағы ажырасу деңгейі  едәуір төмендеген болар еді дейді.

«Бос ұяның дағдырысы» немесе қартайғанда ажырасу

Психологияда «Бос ұяның дағдарысы» деген ұғым бар. Яғни қартайғанда не баладан не жардан жылу таппаған, балалары жан-жаққа тарқап ата-аналарын қараусыз қалдырған, не иіскейтін немересі жоқ, не ортақ қызығушылықтары қалмаған қариялар зиянды әрекеттерге әуестеніп, бастары бір қазанға сыйыспай жанжалдасып  соңынан  ажырасуға бел байлайды екен. Жастары жер ортасына келіп, өмірлерінің ширек бөлігін артқа тастап,  кенеттен бір-бірлерінен  көрместей боп жерініп, ажырасуға арыз жазатын қарияларымызды біздің қоғам құптай қоймайды.Себебі үлкендер қашанда жастарға үлгі-өнеге берушілер, жаманын жасырып, жақсысын асырып, ақылына ақыл қосушылар еді, алайда бүгінде үлкендеріміздің өзі ажырасудан жастарға есе жібермей отыр. Өкіншке орай мұндай оқиғалар күн өткен сайын артып келеді. Соңғы 5 жылдың өзінде Қазақстанда  11 732  қарияның шаңырағы шайқалған.

Бір өкініштісі, бұл көрсеткіш 2013 жылдан бері тұрақты түрде өсіп келеді.

 

Тақырыпқа тұздық

Ұя бұзғаннан кім ұтып, кім ұтылады?

Үрзада Айтөреева, зейнеткер, журналист:

-Жалпы отбасының берік болуы ер азаматқа байланысты. Егер ер бала жастайынан өз отбасынан дұрыс тәрбие алып, анасына, әпке-қарындастарына ылайықты құрмет көрсетіп өссе, есейгенде өз жарына да сондай құрметпен қарайды. «Отан отбасынан басталады» деген сөз осы.

Қалай деген күнде де ажырасуда ең бірінші зардап шегетін бала. Бала үшін отбасы – ол жылулық пен мейірімділіктің, махаббаттың көрінісі, бала әрдайым қуанышты көңіл-күй, мереке шаттық күтеді. Кез-келген жағдайда бала ата-анасынан  қамқорлығына мұхтаж болады.  Баланың санасындағы идеалды көрініс-ата-анасының үнемі жанынан табылуы, қолдау көрсетуі. Кенеттен толық отбасыдан, толық емес отбасына айналу – ата-анаға да, балаға оңай болмасы анық.  Бұл әлеуметтік проблема.

 

Психолог не дейді?

Жанат Төлтайқызы, гештальт терапевт, психолог:


-  Көбінесе, ата-ана ажырасу кезінде өз қара басының қайғысымен қалып кетіп, баланың психологиясына назар аудармайды. Мұндай уақытта бала да көмекке аса зәру болады. Ең дұрысы баланы жақсы көрген адамдарынан айырмау керек.  Ата-ана ажырасқан күннің өзінде де баланың психикасына ақау түсіріп алмау үшін қарым-қатынасын түбегейлі үзбей, араласып отыруы керек.  Болған оқиғаның балаға әсері етуі  үш түрлі болып бөлінеді:  Бірінші кезекте бала өз қатарластарына қарағанда тез есейіп кетуі мүмкін. Баланың балалық шағы ертерек аяқталып қалады. Ал екінші жағдайда: Екі ата-ана баланың ықыласын ояту үшін әртүрлі ақшалай сыйлықтар бере бастайды, көңілін аулай бастайды. Бұл да баланың психологиясына кері әсер етпей қоймайды.  Яғни бала ата-ананы белгілі бір деңгейде пайдалана бастайды. Ал үшінші бір жағы. Бала болған оқиғаны үлкен адамдарша қалыпты қабылдайды. Мұндай жағдай да ата-ана да бала да психологтың көмегіне жүгінгені абзал.

 

Тақырыпқа орай

7 айда 270 отбасы ажырасқан

Мұның атаулы әлеуметтік көмекке қол жеткізу үшін жасалған әрекеттер болуы мүмкін.Бұл туралы «Nur Otan» партиясы Түркістан облыстық филиалының Жетісайда өткізген мәжілісінде айтылды.

Жетісай аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің басшысы Ә. Әбжановтың мәліметінше, аудандағы 7011 отбасыға атаулы әлеуметтік көмек тағайындалып, таратылған. Қазір тағы да атаулы әлеуметтік көмек алу үшін Жетісайда 1000 отбасы, Мақтааралда 500 отбасы құжат өткізіп, күтіп отыр. Бұл көрсеткіш былтырғымен салыстырғанда екі есеге өсіп, атаулы әлеуметтік көмек бойынша ауданда арыз-шағым көбейген. Тұрғындар атаулы әлеуметтік көмекке құжат өткізерде делдалдар пайда болып, белгілі бір сома сұрағанын айтып шағымданған. Жетісай ауданы бойынша 700 отбасының құжатына зерделеу жұмыстарын жүргізген министрлік 141 адамның құжаты жалған болып шықты дейді. Мақтаралда 175 адамның құжаты жалған боп шыққан.

«Е-халық» ақпарат жүйесіне енбеген отбасылар, заңды ажырасса да бірге тұрып жатқаны белгілі болып, табысын жасырған 2406 отбасының төлемі қайта есептеліп отыр.
Партия филиалы әлеуметтік көмектің төңірегінде орын алған заңсыздықтар бойынша талдау жасап, жауапты мемлекеттік органдармен шешу жолдарын қарастыратын болады.

Дереккөз: «Nur Otan» партиясы
Түркістан облыстық филиалының
баспасөз қызметі

P.S.

Қоштасқым келмейді...

Бір кездері орыс драматургі Александр Володиннің «Қоштасқым келмейді…»  деген драмалық шығармасы көптеген совет отбасыларын ажырасудан аман алып қалған деседі. Сол шығармадағы ажырасу алдында тұрған Катя Лаврованың соңғы сөзі «Мен сені сағындым Митя. Қоштасқым келмейді. Біз мәңгі бірге боламыз» деген жүрекжарды сөздермен аяқталатынын сахнадан да кинодан да көріп өстік. Көзімізге еріксіз жас та келетін. Жалғанда адам баласының  ө3з құрған шаңырақтың отын өзі сөндіріп, көшін жарты жолдан доғарғаннан асқан қасірет бола ма? Ол жерде барлық адам жапа шегеді, сені өсірген ата-анаң да, бір кездері сүйіп қосылған жарың да, өз қаныңнан жаралған балаң да, тіпті сен өмір сүретін қоғам да жапа шегіп, жеңілске ұшырайды. Көбінесе ажырасқан әйелдер қайта тұрмысқа шығуға 10-15 жылдан кейін ниет білдіріп жатады екен, мұның өзі әйелдер санасындағы бірінші некеден кейін қалып қойған  қорқыныш сезімінен  ұзақ мерзімге дейін арыла алмауын көрсетсе, ер азаматтардың 50 пайызы сол күйі отбасын құрмай «салт басты сабау қамшы күйі»  қалып қоятын көрінеді. Ажырасудың ешкімге опа бермейтінін ескерсек, оның соңында үлкен өкініштің болатынын да ұмытпағанымыз  абзал.

Жәудір Нартай

 
Шомылу маусымы аяқталуға жақын Печать
17.08.2019 12:44

Шомылу маусымы кезінде су нысандарында адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету өзекті мәселелердің бірі саналады. Қазірде Шымкент қаласының аумағында  4 өзен, 4 су қоймасы, 5 тоған және 22 демалыс орны (аквабақ, саяжайлар және т.б.) бар. Үшінші мегаполисте шомылу маусымы сәуір айынан басталып, қыркүйекке дейін жалғасады.

Кеше Ақпараттық коммуникациялық орталықта суға шомылу маусымында қауіпсіздікті қамтамасыз ету және дала-орман өрттерінің алдын алу туралы баспасөз брифингі өтті. Жиында сөз алған қалалық Төтенше жағдайлар департаменті бастығының орынбасары, полковник, Е.Ж.Бахаев шомылу маусымы және дала-орман өрттері кезінде қауіпсіздік шараларын қолдану бойынша атқарылған жұмыстар туралы және ТЖД зілзалаларды азайту және азаматтық қорғаныс саласындағы бақылау басқармасының бастығы азаматтық қорғау полковнигі Б.Ш.Ізбасаров БАҚ алдында атқарған жұмыстары жайында баяндама жасады.

Баяндамашылардың сөзінше, биыл былтырғымен салыстырғанда біршама көрсеткіштерде оң нәтижелер бар екен. Мәселен, бақыланбайтын орындарда шомылу, балық аулау кезінде судағы қауіпсіздік қағидаларын сақтамау, су айдындардың қасында ересектердің қарауынсыз балалардың болуы – судағы жазатайым оқиғалардың негізгі себептері болып саналады. Ағымдағы жылдың сәуір-тамыз аралығында қала аумағында судағы жазатайым оқиғалар тіркелген жоқ. Салыстыру үшін айта кетсек, өткен жылы осы мерзімде Шымкенте 4 оқиға орын алып, 2 жас бала суға батып кеткен екен.

Су айдындарында келеңсіз оқиғалардың алдын алу мақсатында  Төтенше жағдайлар департаментінің құрылымдық бөліністерімен үгіт-насихат жұмыстары жүргізілуде. Үгіт-насихат жұмыстарына ерікті студенттер, жергілікті полиция қызметі тартылған. Жедел-құтқару жасағының жеке құрамы шомылу маусымын қауіпсіз өткізу мақсатында қызмет атқарудың күшейтілген режимде жұмыс жасауда.

Болуы мүмкін орман және дала өрттерін алдын алу мақсатында ағымдағы жылдың мамыр айында қала аумағында жалпы республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының бойында 18 шақырым, жергілікті автомобиль жолдарының бойларында 88,2 шақырым, орман қоры жерлерінде 530 шақырым және егістік алқаптарында 400 шақырым өртке қарсы минералды жолақ жырту жұмыстары жүргізілді.

Әйтсе де, атқарылған жұмыстарға қарамастан ауа-райының ыстық болуына байланысты биылғы  өрт қауіпті кезең басталғалы қала аумағында 2 бидай өрті тіркеліп, жалпы көлемі 24 га құрады.  Материалдық шығын 4 млн. теңгенің шамасында (Абай және Қаратау аудандары). Сондай-ақ, дала алқаптарында жалпы 4 өрт жағдайлары орын алып, тілсіз жау 30 га шарпыған, зардап шеккендер тіркелмеген.

 
Тау қателікті кешірмейді! Печать
17.08.2019 12:11

Шұғыл ақпарат!

2019 жылғы 11 тамызда сағат 00-04 минутта Шымкент қаласы ТЖД Жедел-құтқару жасағының 5 құтқарушысы Төлеби ауданында құтқару операциясына шықты. Қасқасу елді мекенінен 15 шақырым жерде 1990 жылы туған жас жігіт Сайрам-су шатқалына демалуға шыққан.  Демікпе ұстамасынан денсаулығы нашарлаған ол құтқарушылардан көмек сұрады. Құтқарушылар 04.40 минутта  жетіп, оны шатқалдан түсіре бастады. Сағат 08.35-те зардап шегушіні жедел жәрдем қызметкерлеріне тапсырды.

Жас жігіт мұндай жағдайға екінші рет ұшырап отыр. 2016 жылы осы Сайрам-су шатқалында жігітті құтқару бойынша операция тікұшақпен жүргізілген-ді.

 
«Негізгі міндетіміз сәтті бизнес ортаны құру болып табылады» Печать
17.08.2019 11:56

5 ӘЛЕУМЕТТІК БАСТАМА

Екінші бастама: «Жалақысы төмен жұмысшылардың еңбекақысын көбейту үшін олардың салық жүктемесін азайту»


Әлібек Лесов, Мемлекеттік кірістер департаменті басқарма басшысы:

«Негізгі міндетіміз  сәтті бизнес ортаны құру болып табылады»

 

Салық төлемейтін адам жоқ. Сол себепті де күнделікті өмірімізде салық саласы өкілдерімен  бетпе-бет келіп жатамыз. Және қащан келсек те қарбалас жұмыстың үстінен түсеміз. Бұл- бізге көрінетін салық жүйесінің бір қыры. Және бір қыры мемлекеттік салық саясаты. Ауқымды тақырып. Елбасымыздың 5 әлеуметтік бастаманың бір тірегі ретінде салық жүктемемін азайтуды айрықша атап көрсеткені белгілі. Осы орайда жергілікті мемлекеттік кірістер мекемесінде қандай жұмыстар жүргізілуде?  Осы сауал төңірегінде  Түркістан облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаментінің түсіндіру жұмыс басқармасының басшысы Лесов Әлібек Шәмшінұлымен сұқбаттасқан болатынбыз.


– Өзіңіз білесіз, 5 әлеуметтік  бастаманың екінші бастамасында жалақысы төмен жұмысшылардың еңбекақысын көбейту үшін олардың салық жүктемесін азайту керектігі туралы айтылады.  Осы бағытта жүргізіліп жатқан жұмыстарды  маман ретінде талдап айтыр берсеңіз...

Талдап қарасақ, «Президенттің бес әлеуметтік бастамасы» атты үндеу қоғамның бүгінгі ағысын түбегейлі басқа арнаға бұрып жіберетін, өте маңызды бастамалардың бірі. Бұл бастамалар тиісті органдар ғана жұмыс істесе жүзеге асады десек, әрине жаңылысамыз. Бастама баянды болсын десек кәсіпкерлер бар, жалпы салық төлеушілер бар, жалпы  қоғам болып бірігіп жұмыс істеуіміз керек. Егер әрбір қазақстандық  осы бағытта белсенді болса, салық төлеу жауапкершілігін сезінсе, бүгінде біраз мәселе оңай шешілер еді.  Бес әлеуметтік бастаманың екінші бастамасы, бұл- жалақысы төмен жұмысшылардың еңбекақысын көбейту үшін, салық жүктемесін азайту болып табылады. Өздеріңіз байқаған боларсыздар, 2018 жылдың 1-қаңтарынан бастап, елімізде жаңа салық кодексіне енгізілген өзгерістерге сәйкес, жеке тұлғалардың салықтық жүктемесі азайтылды.

Сөз орайы келгенде айта отырайын, салық саласында насихат жұмыстары үздіксіз жүргізілуі керек. Өйткені жүйе үнемі өзеріп, жаңалықтармен толықтырылып отырады.

– Әңгімемізді насихат алаңына айналдыра отырайық, өзіңізде айтып отырсыз, салық өте ауқымды тақырып, кей мәселелері тек қана сала мамандарына ғана түсінікті. Жаңа салық кодексі туралы айттыңыз, қарапайым азамат ретінде салықтық игерімдер туралы білгім келіп отыр. Осы салықтық игерімдерге  жатады?

Салықтық игерімдерге: міндетті зейнетақы жарналары, Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналар, стандарттық игерімдер жатады. Мұнан өзге Ұлы отан соғысының қатысушыларына, мүгедектерге, баласы мүгедек ата-аналарға қатысты салықтық игерімдер бар.

– Әрі қарай жіктей түссек, бізге танысы әлеуметтік салық. Осы  әлеуметтік салық мөлшері соңғы уақытта қанша пайызға дейін кемітілген?

11% -дан 9,5%-ға дейін кемітілді.

– Әлеуметтік салықтан кімдер босатылып отыр?

Әлеуметтік салықтан патент негізінде қызмет атқаратын кәсіпкерлер мен шаруа, фермер қожалықтары босатылған. Сонымен қатар мүгедектер  соның ішінде тірек-қимыл аппараты бұзылған, есту,сөйлеу, көру, қабілетінен айрылған жұмыс істейтін мамандандырылған ұйымдар да әлеуметтік салықтан босатылған.

– Әлеуметтік салықтан, салық төлеу кезеңінде, кәсіпкердің табысы болмаған жағдайда қанша айлық көлемінде салық төленбейді? Мысал келтіре кетсеңіз.

Салық кезеңінде табысы болмаған жағдайда, 2 айлық көрсеткіш көлеміндегі төленуі тиіс әлеуметтік салық  2018 жылдан бастап төленбейді. Бес әлеуметтік бастаманың екінші бастамасының жүзеге асуы дегенде осы мысалды келтіруге болады.

– Бүгінгі таңда облыс бойынша жұмысшылардың орташа айлығы  қанша, қанша азамат табыс салығын төлеп отыр?

Статистикалық мәліметке сүйенсек, Түркістан облысындағы жұмысшылардың орташа айлық көрсеткіші 102 мың 80 теңгені құрайды. 2019 жылы жеке табыс салығын төлеушілердің саны 328 239 болса, оның ішінде жалақылары 25 еселенген айлық есептік көрсеткіштен төмен 45 388 салық төлеуші бар.

– Қырық бес мыңда аз көрсеткіш емес. Жалақылары төмен азаматтардың салықтарын азайтқанда, бюджет қоржынына зиян келмейді ме?

Бастамада салықты азайту арқылы жалақыны көбейту туралы    айтылған. Жалақылары төмен азаматтардың салықтарын 10 пайыздан 1 пайызға төмендеткен жағдайда, бюджет қоржыны 1 млрд 270 млн. тг жоғалтады екен. Бірақ аталған азаматтардың  жалпы айлық жалақылары 2500-3000 теңгеге артады. Бұл азамат үшін тиімді. Салық төлеуші төлемейтін салық есебінен  ипотекалық немесе басқа да шығыстарын жаба алады.

Осылай салыққа қатысты жеңілдіктерді қарастыру елімізде жүйелі түрде жүргізіліп келеді.

– Кәсіпкерлерге салынатын салық көлемінде қандай өзгерістер бар?

Қазіргі таңда кәсіпкерлерге салынатын салық көлемі де азайтылған. Мысал ретінде айтатын болсақ; жеке тұлға заңды тұлғаға 100 мың теңгеге қызмет көрсетсе 100 мың теңгеден бір тиында салық ұсталмай қолға тиеді. Бұрын, 100 мыңнан тиісті төлемдер шегеріліп, кәсіпкерлердің қолына 81 000 теңге тиетін. Осыған қарамастан салық кодексіне сәйкес салық агентінің төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын ұстау және аудару міндеті орындалды болып есептеледі.

– Мемлекеттік кірістер департаменті сырт көзге тек қана салық жинаумен айналысатын мекеме сияқты көрінеді. Әрине, бұл жаңсақ пікір. Жаңа өзіңіз айтқандай насихат жұмыстарымен айналысады, мұнан өзге тағы қандай міндеттері бар?

Дұрыс айтасыз, мемлекеттік кірістер департаментінің негізгі міндеті салықтар мен кеден төлемдерін алу ғана емес. Негізгі міндеттерінің бірі салықтарды жеңіл және қолайлы төлеуге болатын, сәтті бизнес ортаны құру болып табылады.

– Бізде ондай орта бар ма және ондай ортаны қалыптастыруға қандай жағдайлар кедергі болады? Мемлекеттің саясаты салық төлемдерін азайта отырып, салық төлеушілерді көбейту. Осы арқылы щағын және орта бизнесті, кәсіпкерлікті дамыту болып отырған жоқ па?

Әрине. Сәтті бизнес ортаны құру қалыптасып келеді. Мемлекет тарапынан бизнес субъектілеріне Жұмыспен Қамту-2020, Өңірлерді дамыту-2020 сияқты бірнеше бағдарламалар  аясында қаржылай көмек көрсетілуде. Алайда, кейбір кәсіпкерлік субъектілері өздерінің міндеттемелерін толық орындамай, бюджетке кері әсерін тигізеді. Нақты айтқанда жалдамалы жұмысшылардың жалақысынан жеке табыс салығын есептемей, тиісті салығын төлемейді. Мұндай жағдайда тепе-теңдік бұзылады. Салық аз түседі, сөйте тұра салық көлемін азайтуға тура келеді. Бүгінде мемлекет тарапынан салық төлеушілерге барлық қолайлы жағдай жасалып отыр. Біздің міндетіміз, олардың бюджетке төленуге тиіс салықтарын қадағалап, бақылау жұмыстарын жүргізу.

Ал, дер кезінде және толық көлемде салықтарын төлеу салық төлеушінің міндеті. Салық төлеушінің салық төлеу мәдениеті көтерілгенде тепе-теңдік орнына келіп екінші бастаманың тиімділігін өзге емес жұмыскерлердің өзі сезіне бастайды.

– Мемлекеттік кірістер органдары қызметінің тиімділігін бағалаудың негізгі көрсеткіші қандай?

Жаңа жұмыс орындарының санын арттыру арқылы, салық түсімдерін ұлғайту негізгі көрсеткіш болады.

Сұқбаттасқан: Гүлзат Мұқтарқызы

Түркістан қаласы

 
Бет 10 , барлығы 95
 
Барлық құқықтар қорғалған.
"Қызмет" интернет басылымы.