Ошибка
 
 
Сұхбат
«Электронды сәулет» жүйесі: 15 минутта дайын құжат Печать
27.08.2019 12:55

Шымкент миллионды шаһар атанып, республикалық маңызы бар қала статусына ие болғалы қаланың келбеті мен сәулетіне қойылар талап та өзгеріп отыр. Бұл тұрғыда тұрғындар мен қаладағы кәсіпкерлердің сәулет және қала құрылысы саласы мамандарына қояр сауалы аз емес. Сол сауалдарды арқалап Шымкент қаласы сәулет және қала құрылысы басқармасының босағасын аттадық. Әрі сәулет саласында Елбасының Ұлт жоспары: «100 нақты қадам» тапсырмасының 46-қадамының атқарылу жайы және көрсетілетін мемлекеттік қызметтерді электрондыландыру барысы туралы білмек ойымыз бар.  Шымкент қаласы сәулет және қала құрылысы басқармасының басшысы Жеңіс Жайлауұлы Байымбетов жылы шыраймен қарсы алды.


Қонақтарды қаламыз төрт түрлі түспен қарсы алатын болады

Жеңіс Жайлауұлы, Шымкент қаласының сәулет саласында еңбек етіп келе жатқаныңызға 4 жыл, осы басқарманың өзінде 2 жыл болыпты. Миллионды қала болғаннан кейінгі уақытта бұл салаға артылар салмақ та еселенді. Басқарма көрсететін мемлекеттік қызметтер, басқарма тарапынан атқарылып жатқан жұмыстар жайында айтып берсеңіз.

– Менің өмірбаяныма қатысты интернет ресурста тұрған ақпарат ескі, жаңартылмаған мәлімет. Сәулет және құрылыс саласындағы менің мемлекеттік қызмет өтілім 8 жылдан асты. Оның алдында да келісім шарт негізінде 2001 жылдан бері осы салада жұмыстар атқарғанмын. Сондықтан, бұл сала маған етене таныс, әрі жақын деп айта аламын.

Шымкент қалалық сәулет және қала құрылысы басқармасында халыққа қызмет көрсететін мемлекеттік қызметтің 7 түрі бар. Оның ішінде халық арасында сұранысқа ие қызмет түрі – қаланың бас жоспары және егжей-тегжейлі жоспары бойынша тұрғындардың өтініштері. Одан кейінгі орында жаңа құрылыс және реконструкциялау бойынша сұраныстар. Келесі орында құрылысқа эскиз нобайлар беру, әр нысан құрылысы басталар кезде сәулет-жоспарлау тапсырмасын береміз. Тағы бір көрсететін мемлекеттік қызмет түрі – қажеттілігіне байланысты әлеуметтік (мектеп, аурухана, бала бақша, т.б.), кәсіпкерлік (кафе, дүкен, қонақ үй, т.б.) нысандарының құрылыстарын бекітіп береміз. Тұрғындардың тағы бір қызметке сұранысы артып келеді. Ол – жер учаскенің қызыл сызыққа қатысы туралы анықтама беру. Бұл тұрғындардың қандай да бір жаңадан алған жер учаскесінің қызыл сызыққа, жасыл аймаққа, бас жоспарда жобаланған басқа жер теліміне, және басқа да мақсаттағы учаскелер үстінен түсу-түспеуін анықтап, нақтылап береді. Бұрын осы қызметті пайдаланбау салдарынан көптеген дау-дамайлар орын алып, тұрғын үйлер қайта бұзылып жататын. Егжей-тегжейлі жоспарлау кезінде жоспарға сай халық санына қарай жасыл саябақ аумақтары, көшелер, мектеп, поликлиника, бала бақшалар және өзге де нысандар үшін учаскелер қаралатын болса, жаңадан жер телімін сатып алған тұрғындар сол жоспарланған нысан учаскелерінің үстіне түсіп, құжаттандыру кезінде қайта бұзылды. Мұндай мәселелер Асар-2, Достық, және өзге де қалаға Сайрам ауданынан енген тұрғын алаптарда бірінші орында тұратын. Қазір бұл мәселені шешудің оңай жолы қаралған. Тұрғындар құрылыс бастар алдын біздің қызметке жүгініп, тиісті анықтамасын алып жатады. Сұранысқа сай күнделікті үзінді беріп отырмыз, мұның барлығы тегін. Халық Шымкент қаласының бас жоспарын көріп отыруы үшін электронды интернет ресурсқа орнатып, жариялағанбыз (https://shymkent.genplan.kz/). Қазір ол ақпарат көзі жаңартылып жатыр.

Бас жоспар бойынша, бұрын жергілікті халық жер учаскесін алып, ешкімнің рұқсатынсыз жеке тұрғын үй құрылысын бастай беретін болса, қазіргі таңда тұрғындар үйреніп қалды. Сәулет-жоспарлау тапсырмасын (СЖТ) берер кездегі процесс ішіне қосымша талаптар ендіріп отырмыз. Мәселен, өзіміздің бойымызбен қарағанда ғимараттардың шатырлары көрінбейді, ал алыстан немесе ұшақ әйнегінен қарағанда ол әдемі көрінеді. Концепция ретінде қаладағы төрт ауданның тұрғын үйлері бір-бірінен ерекшеленіп көрінуі үшін әр ауданға әр түрлі түсті бекітуді ұйғардық. Тұрғындар СЖТ аларда ауданына қарай тиісінше шатыр түсін бекітіп беретін болдық. Сырттан келетін қонақтар әуежайға жақындаған сәттен бастап қаламыз төрт түрлі түспен қарсы алатын болады.

Соңғы кездері қала көз алдымызда өзгеріп келеді. Шымкенттің бас жоспары бірнеше рет өзгерді. Осының себебін түсіндіре отырсаңыз, жақын 5 жылдықта атқарылар жоспарлар қандай?

– Астана, облыс орталығы, республикалық маңызы бар қала, тіпті аудандық маңызы бар қала болсын, барлық ірі елді мекендердің өзіндік дамуын айқындайтын Бас жоспары бекітіледі және ол экономикалық дамуын көрсететін құжат болып саналады. Соның негізінде Егжей-тегжейлі жоспары жасалады. Бұл құжатта барлық нәрсе (көшелер, қиылыстар, орналасу координаттары) нақтыланып көрсетіледі. Егжей-тегжейлі жоспары болғасын сәулет заңнамасына сәйкес келсе, барлық құжаттарды заңдастыруға болады. Сайрам, Төле би, Ордабасы аудандарынан енген елді мекендерге егжей-тегжей жоспар жасалғанмен, ескерусіз қалып кеткен тұстары да болған. Қазір сол құжаттармен бірге Шымкент қаласының егжей-тегжейлі жоспарын қосып, бір үлкен база жасақтадық.

Осы жерде түсінікті болу үшін айта кетейін, жер телімінің мемлекеттік актідегі пайдалану мақсатына қарамай, тіпті өз бетінше басып алу тәсілдерімен тұрғын үйлер салып алған Жаңаталап, Игілік, Азат деген тұрғын алаптарда мәселе туындаған еді. Бас жоспар мен егжей-тегжейлі жоспарда кей телімдер ауыл шаруашылығы мақсатында пайдалануға берілгеніне қарамастан тұрғындар сол жерлерге өз беттерінше тұрғын үй салып алған. 2012 жылы қала аумағы 117 мың гектарға ұлғайған тұста елді мекендер осындай мәселелерімен бірге Шымкентке қосылды. Кейбіреулерінде жарық, ауыз су, табиғи газ, жол жоқ болды. Халық жоспарға қарамай, құрылыстарын жалғай берді. Мәселе үстіне мәселе қосты.  Қазір жағдай біршама реттеліп келеді. Тұрғын алаптарына жолыңыз түсе қалса, байқауға болады, тұрғын үйлер саманнан күйдірілген кірпішке көше бастады, халық құрылыс бастамай тұрып СЖТ алатын, құрылыс мамандары мен компанияларға жүгінетін болды. Бұған жету үшін қаншама тер төгіп, түсіндіру жұмыстарын жүргізгенімізді білсеңіз. Осының бәрін жүйелеу үшін аз шаруа атқарылған жоқ.

Құрылысты қабылдау актісі оңайлатылған

СЖТ алмай жеке тұрғын үй құрылысын бастап жіберген, немесе тұрғын үйді пайдаланып жатқандар болса, оларға не шара болады?

– Жергілікті атқарушы орган – біздің басқарма және аудан әкімдігі болып саналады. 2008 жылға дейін жер телімдерін беталды бөлінді, ол бірнеше мәрте сатылды, одан кейін біреулер заңды білмей үй салды, одан кейін тағы 5-10 жыл жүріп қалды делік. Құрылысы салынған үйге біз СЖТ бермейміз, ол тек жаңа құрылысқа беріледі. Салынған құрылысқа СЖТ беру заңға сәйкеспейді.Бірақ, жер учаскесі жеке меншікте болғандықтан, конституциялық құқығы қорғалуы тиіс. Конституцияда әр азаматтың өзінің баспана және жеке меншікке құқығы бар болса, неше жылдан тұрып келе жатқан үйін «талаптарға сай емес» деп сырып тастай алмаймыз. Оның үстіне, «Кәсіпкерлік кодекс» деген заң бар, сол заң талаптарында жеке кәсіпкер ісіне кедергі келтіру – қылмыстық жауапкершілікке апаратыны айтылған. Сондықтан, мүмкіндігінше заңды әрі оңды шешу жолын қарастырамыз.

СЖТ-дан кейінгі мәселе «Қабылдау актісі» деген құжат. Бұл туралы «Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» заңнаманың 74-бабында 1-3 қабат аралығындағы үйлерді тапсырыс беруші өз бетінше қабылдауға рұқсат етілген. Жеке азамат 2 қабатты үй құрылысын аяқтап, шатырын жауып, есік-терезесін орнатып, коммуникациялық желілерін тартып қойып, «өмір сүруіме осы да жетеді» деп шешсе, онда неге пайдалана беруге болмайды? Демек, жеке тұрғындар осындай құрылыс нысандарын өздері жеке дара пайдалануға қабылдай берсе болады, оған рұқсат етіледі. Бірақ мұның да өзіндік тізімі бар: жеке тұрғын үйлер, тұрмыстық қосымша құрылыстар, контейнер блогтары, 50 машинаға дейін автотұрақ, аула ойын жабдықтары, т.б. нысандар. Жалпы, мұндай құрылыстар бұрын мемлекеттік қабылдау актісімен қабылданатын еді, қазір оңайлатылған.

Ал, 3 қабаттан жоғары құрылыстар Шымкент қаласы сейсмикалық аймаққа жататындықтан мемлекеттік қабылдау комиссиясы актісімен қадағаланып, қабылданады. Сейсмикалық аймақта 4-5 қабаттан биік болмау қажет деген талабы бар болғанмен, бұрынғы Кеңес одағы тұсынан қазіргі Д.Қонаев даңғылы бойы мен бірнеше тұстарда 9-12 қабатты үйлер салуға рұқсат етті. Бүгінде «Биік» тұрғын үй кешені мен «Шымкент Сити» ауданында одан да жоғары қабатты құрылыстар салына бастады. Кейбірінде 9-25 қабатқа дейін жоспарланып жатыр. Меніңше, осы тұрғыда сейсмикалық аймақ және ондағы көпқабатты ғимараттар салу тәртібі туралы заңнаманы қайта қарау керек сияқты. Өйткені, қазіргі заң талаптарының талқылайтын тұстары жеткілікті деп ойлаймын.

«100 нақты қадам» Ұлт жоспарына сәйкес, «Электронды архитектура» жүйесі іске қосылғалы жатқанын естідік. Ол жүйенің артықшылықтары қандай, тұрғындарға нендей жаңа қызметтер көрсетілмек?

–2018 жылдың желтоқсанында «Электронды сәулет» жүйесін бастаған болатынбыз. ІТ саласы мамандарын шақырып, олармен бірге анализ жасап, басқарма көрсететін мемлекеттік қызметтерді электронды түрде қалай жасау мүмкіндіктері туралы талқыладық. Ол талқылауда бас жоспардан көшірме (выкопировка) анықтама беру, егжей-тегжейлі жоспардан анықтама беру, СЖТ электронды түрде беру, эскиздік жобаны электронды беру және мекен-жай тіркелімін беру секілді қызметтер қаралды. Түсініктірек болу үшін соның біріне толығырақ тоқталайын. Мәселен, сіз үй, жер учаскесі немесе пәтер ала қалсаңыз, халыққа қызмет ету орталығына (ХҚКО) барып тіркеуге қояр сәтте олар біздің басқармадан түзетілім (корриктировка) сұрайды. Біздің басқарма ол құжатты республикалық базадан 7 жұмыс күні ішінде беретін болса, мекен-жайды жою/жаңа мекен-жай беру анықтамасын 3 күн ішінде беретін едік. Осы қызмет бойынша біздің басқармаға күнделікті 600-700 сұраныс түседі және оның барлығы ХҚКО-дан курьер арқылы қағаз жүзінде келетін. Ал ол біздің мекемеде тіркеліп, тиістілігіне қарай сұрыпталып, мамандар оларды белгілі бір уақыт аралығында қарайтын, дайын болған құжатты курьер қайта алып кететін. Осыншама уақыт, қағазбастылық және қол жұмысын шектеу мақсатында https://halyksaulet.kz/ деген сайт аштық. Сайттың интерфейстері өте қарапайым, барлығына түсінікті етіп жасалған. Кез-келген интернет ресурсқа қолжетімді жерден қалаған қызметті алуға мүмкіндік бар. Бұл электронды құжат алу тәсілінің ұзақтығы 15 минут ішінде. Салыстырып қараңыз, 7 жұмыс күні мен 15 минут арасы, қаншалықты тиімді? Бұл жүйені іске қосудың да этаптары болды. Пилоттық жоба ретінде биыл қаңтар, ақпан айларында екі ай ішінде «Азаматтарға арналған үкімет порталымен» келісу арқылы мамандарымыз ХҚКО-нда отырып жұмыс істеді. Наурыз айынан бастап толық жұмысына кірісіп, бүгінгі күнге дейін 5 ай ішінде 1120 адамға электронды форматта қызмет көрсеттік. Бұл жүйені тұрғындарға таныстыру мақсатында теледидар және қалалық автобустарда бейнероликтер көрсетіліп, хабардар ету жұмыстары атқарылды. Ай сайын сұраныс артып келеді. Мұндай жүйені республика бойынша алғаш рет біздің қалада жүзеге асырылып отыр.

Шымкент 2020 жылы «ТМД-ның мәдени астанасы» мәртебесін атқармақ. Келген қонаққа алғашқы әсер қалдыратын нысан темір жол вокзалы мен әуежайы. Осы бағытта қандай шаруалар жасалып жатыр?

– Дұрыс айтып отырсыз. Вокзалға реконструкция жасау эскизін мақұлдап, ұсыныс бердік. Қазіргі таңда оның жобасы жасалып, мемлекеттік сараптамадан өткізілген, осы қыркүйек айынан бастап қайта құрылымдау жұмыстары басталғалы жатыр. Бұл жөнінде «Қазақстан теміржолы» АҚ-на тапсырма берілген, қалалық әкімдікпен бірлесе атқарылатын болады. Құрылысты аяқтау мерзімі 2020 жылдың 1-тоқсаны ішінде, яғни наурыз айының соңына дейін қаралған. Екінші нысан, әуежай бойынша үлкен жаңа терминал салу жобаланып, қазіргі таңда мақұлданған жоба бойынша құрылыс жұмыстары басталған. Бұл нысанды пайдалануға беру де 2020 жылдың наурыз айына жоспарланған.

Қаламыз «ТМД-ның мәдени астанасы» мәртебесін қабылдағасын, алыс және жақын шетелдерден қонақтар келеді. Бұл тұрғыда әуежай мен вокзалдан өзге де атқарылатын шаруалар бар. «Цитадель» жобасы. Қазір онда археологиялық қазба жұмыстары жүргізіліп жатыр. Жақын уақытта цитадель орнында музей құрылысы басталатын болады. Сондай-ақ, қалаға келетін қонақтарды жайғастыратын қонақ үйлер, қала көшелеріндегі жаяу жүргіншілер аяқжолын жаңарту жұмыстары жүргізілуде.

Шымкент миллионды қала мәртебесіне енді ғана жетті. Әлемде Шымкенттен бірнеше есе үлкен 10-20 миллионды қалалар бар. Олардың жүрген жолын қарап отырсақ, көшелерді кеңейткеннен транспорт жүктемесі мен ондағы көлік тығыны мәселесін шеше алмайды екен. Біз де сол тәжірибені ескеріп, тұрғындарды қоғамдық көлікке отырғызуға және денсаулық жақсарту ережелерін негіздей отырып жаңа концепция жасағанбыз. Ол – велосипедпен жүру мәдениетін қалыптастыру. Осы мақсатта құрылымдалып жатқан көшелерде қазіргі жүру жолақтары сол күйі қалдырылып, жанындағы жүргіншілер аяқжолы кеңейтіледі де, веложолақтар қосылып салынады. Қала орталығындағы көшелердің көлік жүктемесін азайту мақсатында қосымша жобалар қарастырудамыз. Мәселен, Мәскеудің орталығындағы көшелерге кіру ақысы сағатына 500 рубль, ол бізше 3000 теңге болады. Осындай жүйені ендіре қалсақ, тұрғындар «екінші автокөліктің қажеттілігі бар ма?» деп ойланар еді. Бұл болашақта артық көлік санынан арылуға жол ашуы мүмкін. Осылай саламатты өмір салтын ұстануға жетелейтін веломәдениетке келе жатырмыз.

 

Топотүсірілім тегін беріледі

–  Жеке тұрғын үй құрылысын бастайтын тұрғындар үшін СЖТ-ға қажетті құжаттар тізімінде топотүсірілім деген құжат бар. БАҚ беттерінде сол құжат тегін беріле бастайтынын айттыңыздар. Бұл қызмет кімдерге және қашаннан бастап көрсетіле бастайды?

–  Иә, тек жеке тұрғын үй құрылысы ғана емес, кез-келген құрылыс нысанына СЖТ әзірлеу үшін регламенттік стандартқа сәйкес алдымен топотүсірілім (топосъемка) құжаты тапсырылуы тиіс. Оны әкімдіктің сәулет басқармасы, яғни біз береміз.

Қазіргі таңда қала аумағы 117,0 мың гектарға ұлғайғанымен, қала республикалық маңыз алған сәтте 1985-86 жылдары алынған топостүсірілімдерге жүгінетін. Оның өзі қала орталығының 8-10 мың гектарын ғана қамтиды. Егемендік алғалы қалада қосымша құрылыстар жүрді, оған коммуникациялық желілер тартылды, жылу, газ құбырлары ауысты, қала аумағы ұлғайды, әлеуметтік нысандар салынды, оларға да жүйелер тартылды, қысқасы сол уақыттан бері таудай өзгерістер еніп кетті. Осыншама өзгерістерге жауап беруді қамтамасыз ету үшін алдыңғы жылы сметалық құны 3760,0 млн теңге қаржыны құрайтын топотүсірілім жасалды. Бұл мәселеден басқаша шешіммен шықтық. 117,0 мың гектардың көп жер телімдері ауыл шаруашылығы мақсатында пайдалануға жоспарланғандықтан, біз ол жердің ауданын алып тастап, тек қана құрылыс жүргізілген ауданды алдық. Осылай бюджет қаржысын үнемдедік. Қамтылған ауданға жаңартылу үшін қаланың ескі базасы, жаңадан қосылған 40 елді мекен жерлері кірді. Мұндай жұмыс құны бұрын гектарына 35-40 мың теңгеден түсетін болса, биыл наурыз айында жеңімпаз анықталып, соған сәйкес қазіргі таңда гектары 8,0 мың теңгеден түсіп отыр. Нәтижесінде бюджет қаражаты үнемделіп қана қоймай, 49,5 мың гектар құрылыс жүргізілген аумаққа топотүсірілім картасы жасақталып, қазіргі таңда 46,0 мың гектары дайын және тамыз айының соңына дейін 3,5 мың гектары әзірленіп бітетін болады. Қазірдің өзінде топотүсірілім базасы жұмыс жасауға дайын, жақын арада басқарма мамандарының компьютерлеріне орнатылса, қала тұрғындарына қыркүйек айынан бастап қызмет көрсетіле бастайды. Құрылыстар, нысандар, жер асты және жер үсті жүйелері толық қамтылатын топотүсірілім 1:500 масштабта жасалған. Бұл жоба өзінің оң нәтижесін береді, өйткені қазір халық бұл құжатты өз қаражаты есебінен жасатып келсе, бұдан кейін басқарма тегін жасап беретін болады. Алдағы уақытта тұрғындарға ғана емес, коммуналдық құрылым жүйелерін тартатын жағдай туа қалатын болса, мемлекеттік тапсырыстарға да қызмет ету көзделген.

Қарапайым тұрғындар жеке тұрғын жайларында құрылыс нормалары мен тәртіптерін сақтай бермейді. Жеке құрылыс бастағанда қандай құжаттамалар әзірлеу керек, ол үшін қандай орындарға баруы керек. Оқырмандар үшін толық түсіндіріп беріңізші. Мәселен, СЖТ-ден (АПЗ) бастап, мемлекеттік пайдалануға беру актісіне дейінгі кезеңдерді қоса алғанда.

–  Қазіргі таңда СЖТ алу үшін мына құжаттар тапсырылу керек:

1) СЖТ алу туралы өтініш,

2) өтініш берушінің жеке басын куәландыратын жеке куәлігінің көшірмесі,

3) коммуналдық жүйелерге қосылу нүктелеріне (су, жарық, газ) монополист мекемелер беретін техникалық шарттар,

4) жер телімінің растайтын құжаттары (сатып алу/сыйға тарту келісім шарты, әкімшіліктің шешімі, мемлекеттік актісі) көшірмелері,

5) топотүсірілім,

6) жобалау жөніндегі тапсырма (тапсырыс берушінің өзі бекіткен құрылыс бастағалы тұрған тұрғын үйі туралы өлшемдері, құрылыс материалдары, ерекшеліктері, т.б. жазбаша түсіндірмесі). Осы аталған құжаттарды жинап, ХҚКО арқылы бізге тапсырса жеткілікті. СЖТ дайын болғаннан кейін өтініш иесі жазған жобалау жөніндегі тапсырмаға қарап, сәулетшілер эскиз жобасын жасап береді. Бұл құжат та қазір ХҚКО арқылы жасалады. Егер, жобалау стандартына, кестеге сәйкес болатын болса, жасалған эскиз жобасын мақұлдап бекітіп береміз.

 

Электронды техникалық шарт алатын күн жақын

–  Сәулет жоспарлау тапсырмасын алу кезінде монополист (су, жарық, газ) мекемелерден алынатын техникалық шарттарды алу жұмыстарын цифрландыру бойынша келіссөздер жүргізіп жатыр екенсіздер. Нәтижесі бар ма? Бұл жоба «бір терезе» тәсілімен атқарылатын болса, құжаттарды қабылдау және тапсыру қай мекеме базасында атқарылу көзделген?

–  Тұрғындар сәулет жоспарлау тапсырмасын әзірлеуге қажетті талаптардың бірі коммуналдық жүйелер үшін монополист (су, жарық, газ) мекемелерден техникалық шарт тапсыруы міндетті. Бұл құжатты дайындауға қатысатын мекемелермен келіссөздер жүргізіп, цифрланған жүйе әзірлеп қойдық.

Негізі, регламент бойынша біздің мекеме сұраныс түскеннен кейін СЖТ-ны 6 күн ішінде беруі керек. Осы уақыт ішінде сұраныс беруші техникалық шарт үшін мекемелер арасында сабылып жүрмеуі керек. Оның үстіне мекеме мамандарымен тікелей байланыс болатындықтан жемқорлық белгілерін туындатуы да мүмкін. Осындай жағымсыз жағдай тудырмас үшін басқарма мен монополист мекемелер өзара құжаттарды жаңадан қалыптасатын электронды жүйеде жолдау арқылы шешу жобасын қарастырып отырмыз. Өз кезегінде монополист мекемелер бір не екі күн ішінде қосылу нүктесін көрсете отырып техникалық шарт беретін болса, онда тұрғындар үшін тек сұраныс беру жеткілікті болады. Ал содан кейін басқарма әзірлеген СЖТ бірден ХҚКО-на жөнелтіледі, сұраныс берген тұрғын сол жерден дайын құжатты алатын болады. Қазір бұл интеграциялық жүйеге «ОңтүстікЖарық» ЖШС және «Су Арнасы» ЖШС келісім беріп отырғанмен, «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ келісімге келу қиындап тұр.

Сәулет және қала құрылысы туралы айтылғанда «Қызыл сызық» дейтін термин жиі айтылады. Қаладағы құрылыстарда бұл мәселе қатаң бақылауда болар? Қазіргі таңдағы туындап отырған мәселе бар ма?

–  «Қызыл сызық» дегеніміздің өзі сәулет және қала құрылысы заңнамасында кварталдарды бөлек белгілейтін сызық, ғимараттан ғимаратқа дейін, ғимараттан жолға дейінгі қашықтарды ажыратып, арнайы қалдырылатын үзіктер. Қаланың бас жоспары кемі 20-30 жылға, астана мен республикалық маңызы бар қалалар 50 жылға дейін концепциямен алдын ала болжанып жасалатындықтан, «қызыл сызық» та болашаққа есептеледі. Бас жоспарда «жол-көлік желісі» деген категория болады, онда міндетті түрде «қызыл сызық» нақтыланып көрсетіледі. Мұндағы басты ескерілетін нәрсе, ғимарат және тратуарлар мен жол жиектеріне дейін қалдыратын қашықтық көшелердің маңыздылығына қарай 10-40 метрден бастап, 80-90 метр аралығына дейін болуы мүмкін. Бұл ара қашықтық міндетті түрде сақталуы тиіс. «Қызыл сызықтан» шығып кететін құрылыс тиісінше мемлекетке шығын келтіретін, мәселе тудыратын нысан болып есептеледі. Бұл сызықтың сыртқы көрінісі ескірген коммуналдық жүйелер, не басқа да жүйелер үшін қалдырылатын белдеу арасында тратуарға, ирригациялық арықтар және жасыл желекке арналған жолақ. Егер мұндай бос кеңістікке нысан құрылысы түсетін болса, ол міндетті түрде бұзылуы керек. Қазір мемлекет пайдасына алынып жатқан жер телімдері, бұзылып жатқан құрылыс нысандары кезінде Шымкент қаласының бас жоспары жоқ кезеңде, 90-шы жылдары кеткен қателіктер салдарынан орын алған. Ал, бүгінгі күні «қызыл сызыққа» қатысты бұзылып жатқан құрылыстардың нақты санын дәл қазір мен айта алмаймын, оны мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасы (ГАСК) жүргізеді. Біздің мекеме тек мониторинг жүргізумен айналысады.

 

70 пайыз көпқабатты үй болады

–  Қазіргі Шымкенттің 97% бөлігін жеке тұрғын үй секторы құрайды екен. Көпқабатты тұрғын үйлер секторын көбейтуде біршама жұмыстар атқарылып жатыр. «Шымкент Сити» ауданы секілді тағы қандай аудандар бой көтермек?

–  Шымкент қаласының бекітілген Бас жоспары бар. Қазіргі бас жоспар 2012 жылғы 3 қыркүйектегі ҚР Үкіметінің №11/34 бұйрығымен бекітілген. Негізі, нормативтерге сәйкес халық саны 500,0 мыңнан асатын қалалардағы көпқабаттылықтың пайыздық қатынасы 70/30 болу керек. Яғни, қаланың 70% көпқабатты, 30% аз қабатты тұрғын үйлер құрауы тиіс. Егжей-тегжейлі жоспар бекітілген кезде осы нормативтер ескерілген. Дегенмен, тұрғындардың қала айналасына жеке тұрғын үйлер арқылы шоғырлану процесі бас жоспар жоқ кезеңде, 90-шы жылдары жүргендіктен қазіргі 3/97 қатынасы қалыптасып отыр. Халықтың жағдайы ескеріліп, түзету енгізуге тура келгенмен, бас жоспарда 70/30 шамасымен нақтыланған. Қазіргі таңда көпқабатты үйлерге сұраныс артып келеді. Мәселен, жеке тұрғын үйлерге жоспарланған «Тұран» шағынауданы қайта жоспарлау нәтижесінде кәсіпкерлердің көпқабатты тұрғын үй құрылысын бастауына мүмкіндік туғызып отыр. Кәсіпкерлер 1-2 гектар жер теліміне көпқабатты тұрғын үй салуды жоспарласа және ол жобасы қала сәулетіне көрік қосатын болса, ондай жобаларды бекітіп және нысаналы мақсатын ауыстырып беріп жатырмыз. Осындай қадамдармен бекітілген пайыздық қатынас қалпына келетін болады.

Жаңа әкім Е.Айтаханов мырза қалаға жаңадан қосылған шағын аудандарға көп көңіл бөлетінін айтты. Осы орайда, атқарылатын жұмыс жоспарларыңыз туралы айтсаңыз?

–  Ерлан Қуанышұлы қала басшылығына келгелі бері қаламыздың ең өзекті мәселелеріне назар аудара бастады. Инфрақұрылым тартылмаған  Сәуле шағынауданы, 276 орам, Еңбекші ауданындағы Жұлдыз алабы секілді аймақтардың мәселелері өзекті. Аталған тұрғын алаптарына инфрақұрылым тарту жұмыстары қаланың егжей-тегжейлі жоспарына сәйкес жүргізілетін болады. Оның құрылысын жүргізуге тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасы жауапты, ал біздің басқармаға қосымша тиісті өтініш түссе, егжей-тегжейлі жоспарға сай схема әзірлеп, бекітіп, шешу жолдарын қарастырып береміз.

Ескі қала аумағындағы өзен жағалауын реттеу жұмыстары туралы айтып берсеңіз.

–  Қаланың Ескі қала ауданына қатысты жасалған егжей-тегжейлі жоспар бар. Ол жоспарда Ескі қала мен Қошқар ата өзені бойы қаланың «тарихи ядросы» деп қаралған. Сәулет және қала құрылысы туралы заңнамада тарихи маңызы бар деп танылған учаскелер сол күйі сақталуы тиіс, немесе реконструкциялауға жатады. Қошқар ата өзенінің екі жағалауы 35 метрден санитарлық зона ретінде белгіленген. Өзен жағалауын абаттандыру жұмыстарының кестесі бар, бірінші кезеңде бұлақ көзінен «Ордабасы» алаңына дейін, екінші кезеңде «Ордабасы» алаңынан Ә.Жангелдин көшесіне дейінгі аралық қамтылады. Жағалауға көпқабатты тұрғын үй салу қаралмаған.

Сондай-ақ, тарихи маңызы бар орындар дегенде айта кететін тағы бір нысан бар, ол – Сайрам алабы. Сайрамдағы архитектуралық ескерткіштерді реконструкциялау жөнінде егжей-тегжейлі жоспар әзірлеп ұсынғанбыз. Бұған қоса, Сайрамның «тарихи ядросы» – Шахристан орнын да тарихи-мәдени нысан ретінде реконструкциялауға және одан жоғарырақ орналасқан тағы бір тарихи орынды этнографиялық парк ретінде белгілеп, ұсыныс бергенбіз.

 

Жаңа жоба: «Субұрқақтар қаласы»

–  Жұмыс қалай басталады, қандай жаңа жобалар бар?

– Жобаларды қараудан басталады десем қателеспеймін.  Күнделікті нешеме көпқабатты тұрғын үйлер және коммерциялық нысандардың эскиздік жобалары келіп жатады. Қарап отырып көз қуанады. Қала сыртындағы жеке тұрғын үйлердің жобасын қарасаңыз бұрынғыдай төрт бұрышты құрылыстар азайып барады. Бұл – қала тұрғындарының сәулет саласы жағынан сауаты ашылып, көркемдік талғамы мен мәдениетінің өскенін, комфорттық сұранысының артқанын көрсетсе керек. Жылдан-жылға көшелер де кеңейіп, жасыл-желек артып, қаланың келбеті көркейіп келеді. Осындай қаланы субұрқақтар арқылы көріктендірсек деген жоспарымыз бар. Биыл жаз Шымкентте өте ыстық болып, қаланы салқындатуға арналған субұрқақтар саны аздық етті. Микроклиматты аз да болса өзгертуге арналған, әрі қала көшелері мен алаңдарын көріктендіре түсетін «Субұрқақтар қаласы» деген жобамыз бар. Қала әкімінің назарына ұсынып, болашақта іске асырамыз деген ойдамын.

«Әдеп» кодексі талаптарына жауап бере алмаған, сол себепті жұмыстан босатылған қызметші, не шәкіртіңіз болды ма? Мүдделер қақтығысын қалай шешесіз?

–  Ондай жағдай өте аз. Қазіргі уақытта өзіңізге белгілі, кадр мәселесі өте қиын. Тәжірибелі мамандар мемлекеттік қызмет саласында қала бермейді. Оларды жұмыстан босату да өте қиын, жұмыс жүрмей қалу ықтималдығы жоғары. Жаңадан келген жас маманға да заңнамалық нормаларды үйретіп отыратын, жетекшілік ететін маман керек. «Әдеп» кодексі талаптарына жауап бере алмай жұмыстан босатылу деген өте сирек құбылыс. Менің тәжірибемде орын алған емес. Мүмкіндігінше мүдделер қақтығысының алдын алып отыруға тырысамыз.

–  Соңғы дәстүрлі сауалымыз, мемлекеттік қызметші болу үшін қандай қасиеттерге басымдық берер едіңіз. Оның келбеті қандай болу керек? Шәкірттеріңізге қояр талабыңыз?

–  Ең бірінші, мемлекеттік қызметші халыққа жақын болуы керек, екінші – жауапкершілік. Осы екі қасиетке басымдық беремін. Аталған қасиеттер мемлекеттік қызметші бойынан табылса, ол дұрыс маман бола алады.

Аптасына бір мәрте, бейсенбі күндері жеке қабылдау өткіземін. Кей кезде жеке қабылдауыма тұрғындар жазылып, мәселелерімен келіп жатады. Олар әр-түрлі көңіл-күйде болатындықтан кейде ұрсып, балағаттап та жататын сәттер болады. Сондай кезде барынша сабырлы болып, қызбалыққа салынбай, мемлекеттік қызметшілердің «Әдеп» кодексі талаптарын бірінші орынға қоямыз. Қызметшінің тағы бір айнасы – тазалық дер едім.

Әңгімеңізге рақмет! Қаламыз сәулетті бола берсін!

Сұхбаттасқан Сейдалы Дүйсебайұлы

 
«Мемлекет сапалы білім беру жолында барын салуда» Печать
06.08.2019 15:43

«Бес әлеуметтік бастама». Үшінші бастама: «Жоғарғы білім алудың қолжетімділігі мен сапасын арттырып, студент жастардың жатақханадағы жағдайын жақсарту»

Сақтапберген МҰХАНОВ, ХҚТУ Студенттер үйінің шаруашылық жөніндегі меңгерушісі:

«Мемлекет сапалы білім беру жолында барын салуда»

Елімізде 2019 жыл «Жастар жылы» болып жарияланды. Бұл дегеніміз – жастарға деген қамқорлық артып, қандай да бір бастамаларда қолдау көрсетіледі деген сөз. Жоғары оқу орындары – нағыз жастардың шоғырланған ортасы. Студенттердің басым бөлігі жатақханаларда орналасқан. Осы орайда Елбасының 5 әлеуметтік бастамасының 3-бастамасы аясында Түркістан облысы Түркістан қаласындағы ХҚТУ-нің былтырғы жылғы білім сапасы және жатақхана жағдайымен танысып, аталған оқу орнының Кентау, Шымкент қалаларындағы бөлімдеріндегі осы мәселелері бойынша Студенттер үйінің шаруашылық жөніндегі меңгерушісі Сақтапберген Мұхановпен сұхбаттастық.


Сақтапберген Мырзабекұлы, жаңа қызметке келгеніңізге жарты жылдай уақыт болыпты. Содан бергі уақыттағы Студенттер үйінің тыныс-тіршілігін айта отырсаңыз...

– Бұл қызметке келмей тұрғанда факультетте декан орынбасары болып көп жылдар бойы студенттермен қоян қолтық араласып, солар үшін шырылдап жүретінімді білесіз. Ал енді басшыларымыз тікелей жаңа қызметті сеніп тапсырған соң, бұл жқмыс мен үшін екі еселене түсті. Сенімнен шығу, берілген тапсырманы орындау, жаңашыл идеялар арқылы университетімізді алдыңғы қатарға шығару – түсіне білген азаматқа ауыр жүк. Себебі әртүрлі ұлттың өкілдерінен келген студенттің жағдайын түсіну, талап тілектерін орындау, білімділікті, көрегендікті, талапшылдықты, тазалықты қажет етеді. Бұл – менің ең басты ұстанымым.

Жатақхана дегеніміз – студенттер үшін де, біздер үшін де күрделі мәселе. Себебі Түркістан қаласы Түркістан облысы болып статус алғалы жалдамалы пәтерлер құны шарықтап шыға келді. Бұл дегеніміз – шалғай жерден келіп тұратын ағайыны жоқ студенттеріміздің қалтасына ауырлық қылатыны белгілі.

Жалпы, осы қалалардағы жатақхана саны сегіз. Оның үшеуі мұғалім профессорлар мен жаңадан үйленген студент жас отбасыларға да арналған. Жалпы қандай жағдайда да бірінші тұратын жерің мен тамағыңның жағдайы жасалмаса, білім сапасының да көтерілмейтіні белгілі. Міне, осыларды есепке ала отырып, университетімізде осы жағдайлардың барлығы толықтай жасалған десе де болады. 2018-2019 оқу жылдарында түскен студенттер саны жалпы 9137 болса, оның 3900 студенттер жатақханамен қамтылды. Яғни, 80% студенттің жағдайы жасалды.

Елбасымыздың бес әлеуметтік бастамасы, оның жалғасы 2019 жылды «Жастар жылы» деп жариялауы оның ішінде жастарды үймен, жатақханамен қамтамасыз ету мәселесі көңілге көп үміт отын жақты. Қазіргі таңда жатақханаға деген сұраныс 1500 орын болып тұр. Жастарды қолдау жылында студенттеріміздің жағдайын жақсарту мақсатында университет ректоры Б.Абдрасилов 2019–2021 жылдың аралығында 500 орындық, 2020–2022 жылдар аралығында 600 орындық жатақхана салуды жоспарға енгізіп отыр. Сонымен қатар жатақхана қажеттіліктеріне байланысты көптеген ескірген заттар жаңартылды. №6 жатақхананың 1-қабатына 100 орындық студенттерімізге арналған бөлмелер дайындадық. Екі қабатты кроваттар мен төсек-орындар және жихаздармен жабдықталды. Бұл да – жастарға мемлекет қамқорлығының айқын көрінісі. Осыдан шығатын қорытынды мемлекет жастардың жағдайын жақсарта отырып, сапалы білім беру жолында барын салуда. Қазіргі таңда тәуелсіз Қазақстанымызда еркін ойлы азаматтарымыздың бірден-бір көрінісі – осы.

Қазіргі таңда басқарып отырған бөлімімнің аты «Студенттер үйі» болып өзгертілді. Құрылымымда 104 адам бар. Оның – 6-ауы тәрбиеші, 8-і комендант, 90-ы әртүрлі жұмысшылар. 6 студенттік, 3 жанұялы жатақхана және Кентау мен Шымкент қалаларындағы жатақханалар бақылауымда. Біздің уақытымыздағыдай емес қазіргі таңда жатақханалар заман талабына сай асхана, буфет, ашық спорт алаңы, Титанник студенттер асханасымен арзандатылған түрде қамтамасыз етілген. Студенттер үйінде бүгінгі таңда 3900 студент орналасқан, оның 1269-ы – шетелдік студенттер. Жастар жылына байланысты тәрбиешілер мен жатақхана меңгерушілеріне тапсырма беріліп, жоспар бойынша жұмыс жүргізілуде.

Студенттеріміздің жағдайын жақсарту мақсатында университетімізде «Білім алушыларға қызмет көрсету орталығы» ашылды. Алдағы уақытта студенттер электронды цифрлы қолтаңбаларын алса кез келген мағлұматты, жатақхананы алуларына мүмкіндік болады. Әрине, бәрі бір күнде болады деп айта алмаймын, бірте-бірте заман талабына сай жасалынған істің басы басталса қалғаны келешек жастарымыздың өз қолында деп білемін. Бұл үшін бәріміз бір кісідей ат салысып, қызмет жасауымыз керек.

– Жатақхана бірінші кезекте кімдерге беріледі?

– Жатақхана берудің Сенат отырысында талқыланып бекітілген арнайы ережесі бар. Бірінші кезекте грант бойынша оқуға қабылданғандар, екінші – Түркия грантының иегерлері, содан кейін түркі дүниесінен келген шетел азаматтарына, одан кейінгі кезекте әлеуметтік аз қамтылған студенттер мен мүгедек балаларға, сонымен қатар еліміздің алыс аймақтарынан келген студенттерімізге, Республикалық, Халықаралық олимпиада жеңімпаздары, Алтын белгі иегерлеріне беріледі. Олардан қалған орын ақылы оқитын жастарымызға тиесілі. Қайткен күндеде оларға орын тауып беруге тырысып бағамыз. Соған орай егер бөлме 4 орындық болса қастарына қосымша бірге оқитын достарын жатқызуға рұқсат сұрағандарға өздерінің келісімі бойынша орын беріп отырмыз. Өзіміздің студенттерді қолдап, барынша жағдайларын жасау – біздің міндетіміз. Жақсы маман дайындап университетімізді әлемге танытамыз десек студенттің жағдайын жасасақ талап та қоя білеміз. Сол кезде жақсы спортшы да,жақсы биші-әнші де, жақсы маман кадрлар да шығады.

– Ыстық су, жылу мәселесі қалай болуда? № 1 жатақхананың студентеріне естігенім бөлмелер суық екен. «Тамақ дайындайтын орында арнайы плита жоқ», дейді. Тамақ дайындайтын уақытта әр адам өзінің плитасын сүйретіп жүреді көрінеді. Осы уақытқа дейін неге арнайы газ немесе плиталар қойылмаған және жылуы жоқ бөлмелерден хабардарсыз ба?

– Әрине, қателікті мойындау да ерліктің бір нышаны деп білем. Өзім шындықты айтқанды жақсы көрем. Рас, көптеген бөлмелер айтылған сынға төтеп бере алмайды. Жылу жөнінен басында көп қиындықтар туындады. Бірақ біртіндеп шешілді. Бұл мәселелер биылғы жылы толығымен шешімін табады деп ойлаймын және сол үшін бар күш жігерімді саламын. Газ плиталар бәрі бар тек №4-ші жатақханада жоқ. Оған тапсырыс беріліп алынатын болды.

Жуынатын бөлмелерге, душ қабылдайтын себізгі бөлмелерге су арнайы график бойынша босатылады. Ал күнделікті пайдалануға ыстық-суық су беріліп тұр. Дегенмен де көпшіліктің ойынан шығу оңай емес қой. Алайда,  сырт көз сын айтып жатса, нәтиже шығаруға тырысамыз.

– Жұмыс бар жерде міндетті түрде кемшілік болады. Осы жатақхана төңірегінде қандай мәселелер туындауда, бөлісе отырсаңыз...

– Факультеттермен тығыз байланыс орнатылған. Бірақ кейбір факультеттер оның ішінде топ эдвайзерлері тобындағы студенттердің қайда тұрып жатқанынан хабарсыз екенін білгеніңде қарның ашады. Ата-аналармен байланысты күшейтсек деп отырмыз. Себебі кейбір студенттер жатақханада тұрамын деп жолдама алып, пәтерде тұрып жатады. Бұдан ата-ана да, эдвайзер де хабарсыз. Жатақханада тұратын кейбір студенттер түнде тынығатын уақыттың алдында тез келетінін айтып, таңертеңге дейін құмар ойын ойнап келеді. Міне, осылардың бәріне бақылауды күшейтіп жатырмын. Осыған барлығы күш салса деймін. Жатақханада күнделікті түнгі сағат 23:00-ге дейін, ал емтихан кезінде сағат 00:00-ге дейін жарық қосуларына рұқсат беріледі. Ал тәрбиешілер түнгі сағат 2:00-ге дейін жатақханада болады. Бір қынжылтатыны студенттердің бір бөлмеден екінші бөлмеге ауысуы өте жиі орын алады екен. Ондай жағдай өзара ренжісу, түсінісбеушілік орын алатыны белгілі. Осы жағдайды тоқтату қолға алынып жатыр. 1-курста жатқан бөлмесіне оқуын бітіргенше жатса, өзінің үйіндей ішін әрлеп, әдемілеп жасап алар еді. Бала жылда әр бөлемеге ауыса берсе келесі жылы басқа бөлмеге ауыстырады деп жатын орнына немқұрайлы қарайды.

Тұрақтандыру мәселесі де назарда. Тазалық мәселесі де өзекті болып тұр. Жастардың тазалықты сақтауы, қоқысты тиісті орынға тастау дегенді білмейтіндері де жеткілікті. Айтсаңыз майда-шүйде нәрсе секілді, айтпасаңыз оны түсініп жатқан жастарымыз болмай тұр. Жатақхананың ережесін бірнеше рет бұзған студентті жатақханадан шығарамыз, «шара қолданыңыздар!» деп деканаттарға мәлімдеме жолдаймыз. Олардан жауап келудің өзі қиындау. Әрине, бәріне бірдей топырақ шаша алмаймын, жақсы істеп жатқандары да бар. Тағы бір айта кететін жайт, әсіресе, сеніп тапсырған жұмысыңа кедергі жасап аяқтан шалатындар, ретсіз араласатындар мені қатты қынжылтады. Өзім ешқашан біреуге міндеттелген жұмысқа араласпаймын, сондықтан мұндай қасиеттерді жек көремін. Университетіміздегі жедел қызмет көрсету орталығы өзімізге көмек көрсете алмай отыр. Бұл кісілерге де ренжіуге болмайды, оның себебін анықтасақ қала бойынша аптаның әрбір күнін бөліп алғанда біздің клиникаға жұма күнгі қызмет көрсетілімі түсіпті, сол күні ғана өзімізге қызмет жасай алады екен. Басқа күндері басқа ауруханалардың жедел жәрдемдері кезек бойынша шақыртуларға баратын болып шықты.

Қорыта келгенде әр студент бір-бір үйдің еркесі болғандықтан жатақханада жұмыс істейтін қызметкерлерге шыдамдылық, төзімділік тілеймін. Осы ретте тәрбиешілер өздерінің балаларына жасаған жақсылықтарын осы студенттерге жасаса, олар да бәрін түсінеді ғой дегім келеді. Университетіміздің жастар жылында жастарға жасайтын жақсылығы көп болсын!

– Әңгімеңізге рақмет!

Сұхбаттасқан – Гүлзат МҰХТАРҚЫЗЫ

 
«Республикада алғаш рет мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында аулаларды көріктендіруді қолға алдық» Печать
29.07.2019 16:54

Бақтияр ТҰРАБЕКОВ, Шымкент қаласы Еңбекші ауданы әкімі аппаратының инфрақұрылым және көріктендіру бөлімінің басшысы:

«Республикада алғаш рет мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында аулаларды көріктендіруді қолға алдық»

Халықтың әл-ауқаты мен тұрмыс сапасын көтеруде мемлекеттің көтерер жүгі орасан. Соңғы кездері мемлекет бюджетіне түсетін салмақты аз да болса бөлісіп, қосымша жеңілдік әкелетін жекеменшік сектор қаражаты көмекші қызмет атқара бастады. Бұл жүйе – мемлекеттік жекеменшік әріптестігі жүйесі деп аталады. Елбасымыз Н.Назарбаев та жыл сайынғы Жолдауларында мемлекеттік-жекеменшік әріптестігі жүйесіне ерекше екпін беріп, билік тармақтарына тапсырма жүктеп келді. Дегенмен, мемлекет пен жеке сектор бірлесе жұмыс атқаратын жаңа жүйе туралы білетініміз аз. Осы орайда, мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жүйесі туралы айтары бар әрі өзі де осы саланың нағыз майталман маманы, Шымкент қаласы Еңбекші ауданы әкімі аппаратының инфрақұрылым және көріктендіру бөлімінің басшысы Бақтияр Тұрабековпен жолығып, атқарып жатқан жұмыстары туралы сұрауды жөн санадық.

Өз кезегінде бүгінгі кейіпкеріміз мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясын айшықтап айтып, осы жөнінде атқарып жатқан жұмыстарын тізбектей келе, мемлекеттік қызметшінің абыройын асқақтатын қасиеттерге тоқталды. Ол – заңнамалық біліктіліктен бөлек, талапшылдық, мақсатшыл, адалдық, білімділік және жаңалыққа құштарлық. Бөлім басшысы бұл қасиеттерге конкурстық талаптары кезінде баса мән берілгенін қалайды.


– Бақтияр Ералыұлы, мемлекеттік-жекеменшік әріптестік дейтін жүйе еліміздің инвестиция саласына енгеніне көп бола қойған жоқ. Сондықтан, алдымен осы жүйеге түсініктеме беріп, ерекшеліктері туралы айтып берсеңіз. Бұл жүйе не үшін жасалды?

– Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жүйесін құрудағы басты мақсат – мемлекет өзінің кейбір міндеттемелерін жеке меншік секторға беруден басталды. Яғни, әлеуметтік және өзге де міндеттемелерді (білім беру, медициналық қамтамасыз ету, тұрғын үй-коммуналдық қатынастар, т.б.) жеке меншік салаға беріп, сол арқылы жеке сектордағы орта және шағын кәсіпкерлікті, оның ішінде отандық тауар өндірісін дамытуды көздейді. Мәселен, қандай да отандық тауар өндіруші немесе оның тікелей жеткізуші кәсіпорны жақын болашақтағы 3–5 жыл көлемдегі мерзім ішінде өзінің өндірген өнімін, тауарын өткізетін тұрақты нарық іздейтін болса, осы жүйе таптырмайтын құрал бола алады. Егер өнім өндіруші болмай, тек қолындағы қаржысына сеніп қосымша табыс табуды көздейтін жеткізуші мекеме болса, ол мекеме ешқандай пайда таба алмайды. Бұл жүйеге қатысушы жеке сектор өкілі мемлекетке өз өнімін бөліп төлеу шартымен сатады, есесіне өнімін өткізе алатын тұрақты нарық қалыптастыратындықтан оған тиімді болмақ. Бұл – бір. Екіншіден, тез арада шешімін табуы керек мәселелер туындап тұратын сәттер болады. Мәселен, коммуналдық қажеттілікке байланысты бір түйін туа қалса, оны шешу үшін бюджет арқылы атқару процесі ұзаққа шешілуі мүмкін. Осы орайда тез әрі сапалы атқару үшін көмекке мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында жеке меншік сектордың қаржылық құралдары көмектесе алады. Бұл жерде мәселені дер кезінде шешуде мемлекетке, ал өз өнімін сатуда жеке меншік өкіліне ыңғайлы, әрі пайдалы болмақ. Осы жерде айта кететін нәрсе, көптеген бизнес өкілдері арасында бұл жүйені тиімсіз санап, қаржысын мұнда салғанша банктерге 10–15 пайыздық депозиттерге орналастыруды тиімді санайтындар табылады. Олар тек алып-сатарлар ғана. Өндірісі бар кәсіпкерлер бізбен жұмыс істеуге қызығып отыр. Өйткені бизнес жасауға ынталы тұлғаларға бұл жүйе бойынша барлық қолайлы жағдайлар қаралған.

– Сіз басқаратын бөлім міндеті мен қызметіне тоқталсаңыз. Қазір қандай жобалар бойынша жұмыс істеп жатырсыздар?

– Мен басқаратын бөлімнің негізгі бағыты – аудан аумағында атқарылатын абаттандыру жұмыстары, оның ішінде аулаларды абаттандыру, балалар алаңшаларын орнату мен спорт алаңшаларын жасақтау, орнату, жөндеу және күтіп ұстау жұмыстары. Бүған дейін абаттандыру жұмыстарына жергілікті бюджеттен қаржы бөлініп, шаруа атқарылатын. Еңбекші ауданында 630 көпқабатты тұрғын үй бар. Осы үйлердің кешенді абаттандыру жұмыстарын: ауласын жөндеу, ішкі жолдарын асфальттеу, бетондау, ойын алаңшасы мен басқа да ойын элементтерін жасауды атқарып келдік. Бүгінге дейін 2018-2019 жылдар аралығында 501 көпқабатты тұрғын үй ауласы абаттандырылса, 15 шақты көпқабатты тұрғын үй ауласын тұрғындар қосымша құрылыс (қора-қопсы, гараж, дүкен, т.б.) салып тастауына байланысты абаттандыруға мүмкіндігі жоқ. Қалған 114 көпқабатты тұрғын үй аулаларын көріктендіру жұмыстарын жүргізу қалып отыр. Осы шаруаларды атқаруды мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында жүргізіп жатқан себебіміз, ол – жергілікті бюджет мүмкіндігінің шектілігіне байланысты бюджет жүктемесін азайту және кезекте тұрған мәселелерді бірден шешу үшін осы жүйеге жүгінудеміз. Қазіргі таңда спорт алаңшалары мен жаттығу алаңшаларын жасақтау, әлеуметтік маңызы бар нысандар салу мақсатында жер учаскелерінің мемлекеттік актілері алынып, ауданға жаңадан енген елді мекендерге (Тоғыс, Маятас, Елтай, Базарқақпа, Жұлдыз, Жалын, т.б. тұрғын алаптары) балалар және спорт алаңшаларын орнатуды жоспарлап отырмыз.

– Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында атқарылатын жұмыстарды қай кәсіпорынға беретінін қандай комиссия анықтайды? Арнайы комиссия бар ма?

– Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында шаруалар атқару мақсатында конкурс ұйымдастырып, жеңімпазын анықтау үшін қалалық әкімдік жанынан комиссия құрылған. Ол комиссия құрамына тиісті салалардан лауазымды 7 маман кірген. Олар: комиссия төрағасы Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Н.Ергешбек, комиссия хатшысы А.Малахов, комиссия мүшелігінде Еңбекші ауданының әкімі Ғ.Ильясов, Экономика және бюджетті жоспарлау бөлімінің басшысы Р.Мүлкеманов, Қаржы басқармасының басшысы К.Жанбосынов, Құқықтық қамтамасыз ету бөлімінің басшысы және «Атамекен» кәсіпкерлер палатасы Шымкент қалалық филиалы директорының орынбасары Д.Дәрменов. Комиссияға ұсынылған жобаларды осы құрамдағы комиссия қарап, шешім қабылдайды.

Бірінші жоба бойынша өткен төртінші мамыр күні конкурс жеңімпазын анықтау жөнінде комиссияның шешімі шығып, хаттамасы жасалған болатын. Комиссия қорытындысына сәйкес, жеткіліксіз құжаттары бойынша біздің бөлім мамандары конкурс жеңімпазына хабарласа отырып, тиісті құжаттамаларын дайындап, түгендеп, тоғызыншы шілде күні келісім шартқа қол қойылды. Жалпы конкурсқа 4 мекеме қатысуға ниет білдірсе, мемлекеттік-жекеменшік әріптестік заңдылық нормаларына сай 3 мекеме қатысудан бас тартқан. Яғни, қазіргі заңнамаларға сәйкес, жеңімпаз деп танылған мекемеге келісім шарт сомасы 3 жыл ішінде бөліп төленеді. Осылайша конкурс қорытындысымен петропавлдық фирма «Стом Сервис» ЖШС жеңімпаз деп табылып, 1210,0 млн. теңге қаржыға келісім шарт түзілді. Бұл кәсіпорынның абаттандыру саласында бірнеше жылдық тәжірибесі және балалар ойын алаңы элементтерін, құрал-жабдықтарын, қоршау заттарын жасап шығаратын жеке цехтары бар. Бұған дейін Көкшетау, Петропавл, Нұр-Сұлтан қалаларында жұмыс атқарып келген. Мемлекеттік әріптес ретінде аудан әкімдігі танылғандықтан әрі тұрғындардың тілек-талаптарымен бірінші кезекте жұмыс жасайтындықтан, бұл процесті қадағалаушы ретінде келісім шарттың орындалуын біздің мамандар бақылайды. Оның үстіне, аудан әкімдігі қажеттілікке орай орнатылатын нысан сметасын мемлекеттік сатып алу арқылы мекемелерге жасататындықтан, сметаның орындалуын қадағалау да біздің құзырымызда. Осылайша, біз республика бойынша алғаш рет мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында аулаларды көріктендіруді қолға алып отырмыз. Негізі бұл жұмыстар 2016-2017 жылдары басталып, 2018 жылы нақтыланған. Мәселен, абаттандыру-көріктендіру жұмыстары үшін жергілікті бюджеттен 2016 жылы 300,0 млн. теңге қаржы бөлінсе, 2017-2018 жылдары 100–150,0 млн. теңге қаржыдан бөлінген. Жалпы, биыл бұл жобаға 1210,0 млн. теңге қарастырылған. 34 спорт алаңшасы, 24 балалардың ойын алаңшасын салу, 2014 жылдары салынып, бүгінгі таңда ескіріп, бұзылған 25 спорт алаңшаларын жөндеу, 9 жаттығу алаңшаларын толық ауыстыру, жаңа инвентарьлар орнату. Талаптарға сәйкес, мәселен, 8 подъезді көпқабатты тұрғын үй болса, 3 жабынды орындық (беседка), 4 подъезді үйге 2 жабынды орындық орнатылуы қажет. Ойын элементтері де тиісінше есептеліп, әр тұрғын үйдің жеке есебі жүргізіледі.

Биылдыққа жалпы санағанда аудан бойынша жаңадан 34 спорт алаңшасын салу, 20 көпқабатты тұрғын үйлердің балалар алаңшасын салу, 4 тұрғын алабында (Жыланбұзған, Маятас тұрғын алаптары және Тоғыс тұрғын алабында екеу: «Наурыз» алаңы және Мұнайбарлаушылар көшесіндегі 24 көпқабатты тұрғын үй ортасындағы стадион) балалар алаңшасын спорт жабдықтарымен қоса салу жоспарланған. Бұл аталған тұрғын алаптарда орналасатын балалар және спорт алаңқайларының жер учаскелері дау тудырмас үшін бұрынырақта мемлекеттік актісі алынып қойған болатын. Қазір сол мүмкіндіктерді пайдаланбақпыз.

Сурет интернеттен...

– Осы жүйенің ең тиімді тұстары мен соңғы кездері енген өзгерістерін айтыңызшы...

– Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жүйесінің ең тиімді тұсы – күтіп ұстау жұмыстары. Бұл жобада жаңадан орнатылған нысанның ары қарай күтіп ұсталуы қарастырылған. 2019 жылы орнатылатын алаңша жабдықтары 2024 жылдың соңына дейін жекеменшік әріптестігі аясында «Стом Сервис» ЖШС күтіп ұстайтын болады. Бұл орайда бір жыл, 2020 жыл көлемінде толық кепілдік мерзімі жүрсе, 2021–2024 жылдар аралығында күтіп ұстау жұмыстарына бюджеттен қаржы қаралмақ. Бұл процесс жекеменшік мекеме тарапынан жұмысшылар құрамын өтінім берген сәтінде ғана пайдалану емес, тұрақты ұстап отыру үшін әлеуметтік жауапкершілігін арттыруға және ұрлануына, бұзылуына, вандализмге жол бермеу, ақау анықталған жағдайда дер кезінде жөнделуін қадағалауға мүмкіндік туғызбақ. Бұған дейін атқарылып келген абаттандыру жұмыстарында осындай күтіп ұстау жағы қарастырылмаған еді.

Тағы бір ұтымды тұсы авторлық құқық негіздері мен меншік мүмкіндіктері ескеріледі. Бұл жүйеге қатысуға ниетті жеке сектор өкілдері өздері өндіретін қайталана бермейтін өнімдерін конкурстық өтінімдерінде көрсету арқылы артықшылықтарға ие болуы да мүмкін. Мәселен, жер учаскесі жеке меншік болып, сол учаскеде мемлекет тапсырыстарында қаралатын белгілі бір мөлшердегі қаржы көлемінде мектеп не басқа нысан салғысы келсе, тікелей келіссөздер жүргізу арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл жерде мемлекет тарапы ұтады. Өйткені құрылыс салу үшін алдын ала дайындалатын құжаттарға, құрылысты қадағалаушы мекемелерге, пайдалануға беру үшін жабдықтауға және өзге де шығындарына кететін бюджет қаржысы және уақыты үнемделеді.

– Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жүйесімен өтінім ұсынудан бастап, келісім шарт толық аяқталғанға дейінгі кезеңдеріне тоқталып, олардың атқарылу мерзімдері туралы айтып беріңізші.

– Өзімнің атқаратын қызметімнің мысалында түсіндірейін. Мәселен, абаттандыру жұмыстары үшін алдымен конкурс жарияланады. Ол міндетті түрде ашық ресурстарда (pppcenter.kz сайты, Еңбекші ауданының ресми сайты, «ҚазАқпарат» және «Егемен Қазақстан» газеттерінің беттері мен электронды сайттарында) жарияланады. Жарияланған сәттен бастап 30 күн ішінде конкурс өткізіледі. Бұл мерзім ішінде біліктілік талаптарына сәйкестігі тексеріледі. Осы орайда ҚР Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 25 қарашадағы №725 бұйрығының талаптары басшылыққа алынады. Конкурсқа қатысушының тиісті саладағы жұмыс өтілін есептегенде алдыңғы атқарған жұмыстарының актісі мен келісім шарт көшірмелері назарға алынады. Сондай-ақ, конкурсқа қатысушы мекеме банктен қарызы жөнінде, несие туралы, шотындағы қаржысы туралы және салықтан қарызы бар-жоқтығы жөнінде анықтамалар, жұмысшылары мен техникалық құрал-жабдықтарының құжаттары, отандық тауар өндіруші сертификаты және өзге де құжаттар сұратылады. Біліктілік талаптарын тексері мерзімінде қойылатын ескертпелер болатын болса, қателіктерді толықтыруға 3 жұмыс күн мерзім беріледі. Одан кейін конкурс құжаттамаларын тапсыруға 10 күн мерзім қаралады, ол тапсырылғаннан кейін комиссия мүшелерінің толық қатысуымен ашық түрде қаралып, қорытындыланады.

Бұл мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жүйесі арқылы мектеп, балабақша, аурухана секілді әлеуметтік саладан өзге де салаларда кеңінен қолданыла бастады. Мәселен, толық бір қаланың коммуналдық тазалық жұмыстарын сервистік келісім арқылы жүзеге асыруға болады. Бұл сервистік келісімнің ерекшелігі 3 жылдан 30 жылға дейінгі мерзімді қамти алады. 10 жылдық мерзімге түзілетін келісм шарттарға кадрлық және техникалық мүмкіндіктеріне күмән келтіре алатын болсаңыз, 30 жылдық келісім шартта ол ықтималдық төмендейді. Алдағы жобаларымызда қарастыралатын негізгі приоритет – жеке соктордың 200 адамды жұмыспен қамтитын мүмкіндігі болмақ.

–М.Жаримбетов атты оқырманымыз балалардың анимациялық шығармашылық қабілетін дамыту, үйрету орталығын ашу бойынша өз жобасын осы мемлекеттік-жекеменшік әріптестік арқылы жүзеге асырғысы келеді екен. Осы сауалға да жауап бере кетіңізші. Жобасын іске асыру үшін не істеуі керек? Мүмкіндігі бар ма?

– Иә, ол жобаны мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жүйесі арқылы жүзеге асыра алады. Ол үшін жоба иесінің жеке ғимараты, құрал-жабдықтары, авторлық оқыту бағдарламасы және қанша баланы оқыту мүмкіндігі, талап-методикасы болуы керек. Мысалы, Шапағат шағын ауданында мемлекеттік тапсырыспен жұмыс істейтін көркемсурет мектебі бар. Соның тәжірибесінде аталған жобаны да жүзеге асыруға болады. Бұл ұсыныспен қалалық мәдениет басқармасына шықса, тұщымды жауап алып, тиісті көмегін алады. Ол үшін әрине жобаның толыққанды іске асыру жоспарын жасап, тікелей келіссөздер арқылы мемлекеттік-жекеменшік әріптестік комиссиясына ұсыныс беруі керек.

– Жергілікті өзін-өзі басқару саласы, оның ішінде аудандық әкімдіктердің рейтингі индикаторлық көрсеткіштер арқылы бағаланатыны белгілі. Соның бірі – инвестиция тарту. Инвестиция тартуда мемлекеттік-жекеменшік әріптестіктің атқарар рөлі үлкен. Жыл басынан бері осы жүйе арқылы қанша инвестиция тартылды?

– Инвестиция тартудың ең тиімді тәсілі – мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жүйесі. Жоғарыда айтқанымдай, бірінші жоба бойынша қазіргі уақытта 1210,0 млн. теңге инвестиция құйылып жатыр. Сондай-ақ, абаттандыру бойынша 460,0 млн. теңге көлемінде жоба дайындап отырмыз. Ол жоба бойынша әлеуметтік міндеттеме болғандықтан, жоба аяқталғаннан кейін бюджет қаржысы есебінен толық қайтарылады. Одан басқа тағы бір жобамыз – Тоғыс тұрғын алабында орналасқан мәдениет үйі (кітапхана, мәдени үйірмелерімен қоса) жобасы бар. Алайда, ол туралы дәл қазір келісім шарт нақтыланбағандықтан, нақты сомасын айта алмаймыз.

– Елбасының «100 нақты қадам» Ұлт жоспарының 5 және 6 қадамдарында мемлекеттік қызметшінің қызмет нәтижесіне қарай жалақысын өсіру туралы айтылады. Осы тапсырмаға сәйкес жаңа жылдан бастап Шымкент қалалық әкімдігі балдық шкала бойынша жалақы есептеуге көшіп, мемлекеттік қызметшілердің жалақысы өсті. Осы орайда сіздің жалақыңыз бұрынғымен салыстырғанда қалай өзгерді және жұмыс сапасына ықпалы болды ма?

– Шымкент қаласының мемлекеттік қызметшілерінің жалақысы жаңа жылдан бастап өсті. Мысалы, менің жалақым 2,5 есеге өсті. Егер, жаңа жылға дейін бөлім басшысы лауазымында 110,0 мың теңге алып келсем, жаңа жылдан бастап 260,0 мың теңге оклад жалақы аламын. Жұмыс процесі бойынша салыстыра қарасақ, факторлық шкала басталардың алдындағы 2018 жылдың қазан айларында жұмысымыз өте тығыз болса, ал жаңа жылдан бастап жұмыс көрсеткіштеріне, қол жеткен индикаторларға қарай есептеле бастады. Енді, бұл – жұмыс нәтижелігіне байланысты бола бастады. Мәселен, жалақымыз функцианалдық міндеттемемізге байланысты жұмыстарымызға, абаттандыру бойынша атқарылған жоба көлеміне, құжаттардың мерзімді әрі сапалы орындалуы, тиісті мемлекеттік орган назарына жетуіне т.б. көрсеткіштерге қатысты есептелетіндіктен, жұмыс нәтижесінің артуына септігін тигізуде. Қойылған жоспарға жету үшін қызметшіде мақсат пайда болып, талаптанады. Жаңа жылға дейін еңбек демалысына уақтылы шығуға мүмкіндік болса, енді қазір еңбек демалысына шығуға да мүмкіндік болмай жатыр. Ал көбейген жалақы үшін қажетті қаржы штаттардың қысқаруынан ба, әлде, басқа факторлар есебінен бе, ол жағын нақты білмеймін. Бірақ жұмыс нәтижелігіне қатысты біршама өзгерістер орын алып отыр.

– Осы «100 нақты қадам» Ұлт жоспарының 34-қадамында петитенциярлық инфрақұрылымды жаңартуды мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жүйесі арқылы атқару қаралған. Бұған қатысты айтарыңыз бар ма?

– Менің қазіргі қызметімде бұл тапсырма бойынша жұмыстар атқару талабы кірмейді. Алайда, бұл – тақырыппен таныс емеспін деген сөз емес. Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жүйесіне қатысты білім жетілдіру бойынша аудандық әкімдік есебінен Нұр-Сұлтан қаласына барып, «КазЦентр ГЧП» АҚ-нда 2 күндік курста оқып келдім. Сол кезде қылмыстық жаза өтеу нысандарын және петитенциярлық инфрақұрылымдарды мемлекеттік-жекеменшік әріптестік арқылы жаңарту туралы танысқанбыз. «Түрмелер жабылып жатқан заманда не үшін жеке сектор қаражатымен жаңа түрмелер салуға миллиондаған қаржы шығындауымыз керек?» деп сұрақ та қойдым. Сонда менің алған жауабым: «Ескі түрмелердегі жағдай қазіргі халықаралық талаптарға, тіпті, құрылымының өзі сәйкес келмейді. Сондықтан, жаңа стандарттарға сәйкестендіру үшін жаңа абақтылар қажет» деген жауап болды. Демек, жеке сектор қаражаты арқылы осы олқылық орны толтырылмақ. Жаңадан салынатын түрмелердің инфрақұрылым мен бағыты, ол – бөлек әңгіме. Бүгінде Шымкент қаласында қарастырылып жатқан ондай жобалар жоқ.

– Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жүйесіне қатысты салада қызмет етіп келе жатқаныңызға 4 жыл толыпты. Атқарылған жұмыстарды жетілдіру үшін тағы нендей шаруалар атқару керек? Ұсыныстарыңыз бар ма?

– Орнатылған дүниені күтіп ұстау деген үлкен мәселе бар. Бюджет қаражатына күтіп ұстауға арнайы қаражат бөліп, ұдайы қадағалап отыру мүмкін емес. Қоғам болғасын жақсы да, жаман да қатар жүреді. Вандализм әсерінен бүлінулер көптеп кездеседі. Кәсіпкерлердің демеушілігі есебінен 1-2 рет жөндеу мәселені шешпейді. Біздің қала тұрғындары өздері күтіп ұстауға үйренбеген, ондай мәдениет жоқ, көбіне қиратуға шебер. Дегенмен, орнатылған ойын және спорт алаңшаларына жанашырлықпен қарап, бұзылған жерлерін өз жауапкершіліктеріне алып отыратын тұрғын үйлер де бар. Мысалы, «Теріскей» шағын ауданындағы №50 үй, 18-шы шағын ауданда №57 үйді айта аламын. Осындай мәдениеттілікті көтеру бойынша ағарту жұмыстары ұдайы жүргізілсе, араға уақыт салып ол мәдениет қалыптасар еді. Осы жағына көбірек көңіл бөлсе деп тұрғындарға өтініш айтамыз.

– Дәстүрлі соңғы сұрағымыз бар. Мемлекеттік қызметшіге конкурстық заңнама білу талаптарынан өзге нендей талаптар болу керек?

– Менде мемлекеттік қызметке орналасу конкурсының заңнамаларды білу тестін қиындатса деген тілек бар. Өйткені мемлекеттік қызмет деген тек мемлекет қана емес, халыққа да қызмет болғандықтан оған қойылатын талаптар да қиын болуы керек. Талапкерлер арасынан ең мықтысы ғана мемлекеттік қызметке орналассын. Заңнамалық біліктіліктен өзге талапшылдық, мақсатшыл, адалдық, білімділік, жаңалыққа құштарлық секілді талаптар мемлекеттік қызметші абыройын асқақтата түседі деп ойлаймын.

– Әңгімеңізге рақмет!

Сұхбаттасқан – Сейдалы ДҮЙСЕБАЙҰЛЫ

 
«Әрбір басшы қызметшілердің істеген еңбегін бағалайды» Печать
19.07.2019 18:40

Ғабит МӘУЛЕНҚҰЛОВ, Шымкент қаласы Әл-Фараби ауданының әкімі:

«Әрбір басшы қызметшілердің істеген еңбегін бағалайды»

Бүгінгі кейіпкеріміз мемлекеттік қызметші деп білімді де білікті, қарапайым әрі адал, ашықтық пен жариялылықты ұран еткен азаматты атайды. Одан бөлек, ол әрбір қызметшіні өзімен тең көріп, басшылық және орындаушы құрам деп бөлуді ұнатпайды. Осы орайда олардың ой-пікірін тыңдап, жұмысқа ынталандырудың жолын біледі. Әңгімемізге арқау етіп отырған кісі – Шымкент қаласы Әл-Фараби ауданының әкімі Ғабит Мәуленқұлов. Міне, дәл осындай мемлекеттік қызметшінің нағыз кескін-келбетін бойына сіңірген басшымен сұхбаттасып, мемлекеттік қызметшінің қыр-сыры мен атқаратын негізгі жұмыстарына қанық болдық.


– Ғабит Патшаханұлы, қала тынысымен етене таныссыз. Себебі, бұған дейін Шымкент қаласының Қаратау ауданы әкімі және қала әкімінің орынбасары болдыңыз. Ал бүгінде Әл-Фараби ауданының әкімісіз. Бұл басшылыққа келгенізге де жыл толып қалыпты. Осы ретте мұнда алғаш бастаған қадам мен атқарған істер жайында және алдағы уақытта күнтәртібінде тұрған жоспарларыңызбен бөліссеңіз...

– Шымкент қаласының Қаратау ауданы әкімі болып тағайындалғанда, бірінші, елдімекендермен танысу жалпы Қаратау ауданында 24 елдімекеннен тұрады, оның басым бөлігі Ордабасы, Төле би, Сайрам аудандарынан қосылған. Ауданның ең басты мәселесі – ол инфрақұрылым жүйелері, оның ішінде: ауыз су, сапалы электр жарығымен қамтамасыз ету, газ, жол салу. Халықтың сұранысына байланысты, біз өзіміздің ұсыныстарымызды тиісті басқармаларға енгізе отырып, бірқатар басқармалармен бірлесіп 8 елдімекенге жобалық сметалық құжаттары жасалып, қазіргі таңда ел игілігіне пайдаланылуда.

Қала әкімдігінде жұмыс жасағанда инвестиция тарту мәселесі бойынша, тек бір ғана Шымкент Сити жобасы аясында әлемге әйгілі құрылыс компанияларын тарту оның ішінде Елордамыздың көрікті де зәулім сарайлары мен тұрғын үйлерін тұрғызған кореялық «Highvill Kazakhstan»-ның Бас директоры Канг Джон Дэ мен Шымкент қаласы әкімдігі арасында меморандумға қол қойылып, «Shymkent City» аумағында 52 гектарға, 5500 пәтер мен 6700 орындық көлік тұрағына жалпы 160 миллиард инвестиция тарту жұмыстары жүргізілді.Сонымен қатар, қала әкімі аппаратына қатысты жер, сәулет және қала құрылысы, құрылыс саласына қатысты қызмет көрсету жұмыстарын цифравизациялау мәселесі қолға алынып, қазіргі таңда жүзеге асуда.

Әл-Фараби ауданы – қаламыздың ең орталық ауданы. Ірі кәсіпкерлік нысандар мен демалыс аймақтары көп шоғырланғандықтан, ауданның тазалығы мен тәртібіне инфрақұрылымы жалпы әлеуметтік-экономикалық дамуы басты назарда.

Әл-Фараби ауданына да Сайрам елді мекенінен «Забадам» шағынауданы, 276, 195 орамдар, Төле би ауданынан «Текесу» тұрғын алабы қосылған. Жалпы атқарылған жұмыстар аз емес, бірақ алда атқаратын жұмыстар одан да көп.

– Ал жыл басынан бері аудан әкімшілігіне тұрғындардан қанша арыз-шағым түскен? Олардың дені қандай мәселелер? Қаншасы қанағаттандырылып, мәселесі шешімін тапты?

– Қала әкімінің 2018 жылғы 16 шілдедегі өкіміне сәйкес аудан әкімінің жеке қабылдауы күнделікті сағат 09-10 аралығында жүргізіліп келеді.

2019 жылы аудан әкімі мен аудан әкімінің орынбасарларының жеке қабылдауында 381 өтініштер келіп түссе, олардың 135-і өз шешімін тауып, 174-не түсіндірме жұмысы жүргізілді, 72 өтініш құзырлы мекемеге жолданды. Әлеуметтік желілерге – facebook және instagram парақшаларына 1643 өтініш түсіп, оның 1347 орындалды, 185 өтініш иесіне түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, 111 өтініш бойынша құзырлы мекеме тарапынан жедел түрде жұмыстар атқарылды.

2018 жылы атқарған жұмыстары жөнінде халыққа есеп беру кездесулері ауданның 3 аумағында өткізілді. Кездесу барысында, аудан тұрғындарынан барлығы 94 өтініштер мен ұсыныстар түсті. Оның ішінде 7-не кездесу барысында жауап беріліп, қалған 87 өтініші бойынша іс-шара түзіліп, бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жарияланды. Түзілген іс-шараны орындау мақсатында құзырлы мекемелермен бірлесіп жұмыстар атқарылуда. Жалпы атқарылған жұмыстар жөніндегі мәліметтер аудан әкімінің ресми сайтында және «Шымкент келбеті» газетінде жарияланып тұрады.

– Міне, 2019 жылдың 2-тоқсаны қорытындыланды. Аудан әкімінің жұмысын бағамдайтын бірнеше көрсеткіш (инвестиция көлемі, ашылған жұмыс орындар саны, ана мен бала денсаулығы, білім сапасы, бюджет игерілуі секілді) барын білеміз. Тоқсан қорытындысымен осыларға тоқталсаңыз, өсім мен кему болса, себебін айтсаңыз...

– Ауданның бекітілген ережесіне сәйкес нақты міндеттер белгіленген. Аудандағы инвестиция, жұмыс орындары, ана мен бала денсаулығы, білім сапасы қала әкімі аппаратының тиісті басқармаларына жүктелген.

Біздің басты міндеттеріміз – аудан аумағын санитарлық тазалық пен инфрақұрылым жүйелерін дамыту, абаттандыру, құзырлы мекемелермен бірлесе отырып қоғамдық тәртіпті сақтау, оның ішінде: ретсіз сауда мен заңсыз жарнамалардың алдын алу және күресу, салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді жинауға жәрдемдесу, шаруа немесе фермер қожалықтарын ұйымдастыруға, кәсіпкерлік қызметті дамытуға жәрдемдеседі. Тарихи және мәдени мұраны сақтау жөніндегі жұмысты ұйымдастырады, табысы аз адамдарды анықтайды, жоғары тұрған органдарға еңбекпен қамтуды қамтамасыз ету, атаулы әлеуметтік көмек көрсету жөнінде ұсыныс енгізеді, жалғызілікті қарттарға және еңбекке жарамсыз азаматтарға үйінде қызмет көрсетуді ұйымдастырады, жергiлiктi әлеуметтiк инфрақұрылымның дамуына жәрдемдеседi өз құзыретi шегiнде елдi мекендердi сумен жабдықтауды ұйымдастырады және су пайдалану мәселелерiн реттейдi. Сондай-ақ, елді мекендерді абаттандыру, жарықтандыру, көгалдандыру және санитарлық тазарту жөніндегі жұмыстарды ұйымдастырады. Аудан бойынша жалпы 4900 көп балалы ана болса, олардың 351 «Алтын алқа» және 935 «Күміс алқа» иегерлері. Елбасының Жарлығымен жыл басынан бері 14 «Алтын алқа» және 55 «Күміс алқа» төсбелгілері табысталды.

– Әл-Фараби ауданы қаланың ең тығыз орналасқан, мәселесі көп аудан. Ретсіз сауданы ауыздықтау қиындық туғызып отырған жоқ па? Мұны қалай шешіп отырсыздар?

– Аудан бойынша жыл басынан ретсіз саудамен айналысқан 1400 тұлғаға құзырлы мекемелермен бірлесе отырып, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексіне (204, 505 баптарына) сәйкес хаттама толтырылып, 439 000 теңге көлемінде айыппұл салынған.

Өткен жылы аудан аумағында заңсыз орналасқан 128 дүңгіршектер алынып, оның ішінде Төле би көшесінің бойында (Қырғы базар аумағында) 34 заңсыз орналастырылған дүңгіршектер сот шешіміне сәйкес орнынан сүрілген болса, «Визит» сауда үйінің алдында орналасқан 18 заңсыз дүңгіршектер алынды.

Шымкент қаласының құрылыс бақылау басқармасына және жер қатынастары басқармасына нысаналы мақсатына сай пайдаланбай жатқан жерлер бойынша 27 хат жолданып, 10 нысан бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексіне сәйкес, 2 320 000 теңге көлемінде айыппұл салынды.

Аудан әкімі аппаратының іс-шара жоспарына сәйкес, аудандағы негізгі көшелерде және коммерциялық нысандарда орналасқан жарнамаларды ретке келтіру мақсатында 700-ге жуық ірі жарнама және 11 мыңға жуық хабарлама ретінде жапсырылған ұсақ жарнамалар алынды. Жеке кәсіпкерлерге жарнамаларын заңдастыру қажет екендігі туралы түсіндіру жұмыстарының жүргізілуі нәтижесінде 200 заңды тұлға тіркеліп, жалпы 2018 жылы сыртқы (көрнекі) жарнама бойынша аудандық бюджетке түскен түсім көлемі 86 млн. теңгені құрады.

– Әкімдік алдындағы турникетке көзқарасыңыз туралы естісек.

– Елбасының 2018 жылғы 5 қазандағы «Қазақстандықтардың әл-ауқатының өсуі: табыс пен тұрмыс сапасын арттыру» атты Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру жөніндегі жалпыұлттық іс-шаралар жоспарының 88-тармағына және Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы А.Шпекбаевтың тапсырмасына сәйкес, Шымкент қаласы әкімінің аппараты және Шымкент қаласының бюджетінен қаржыландырылатын барлық атқарушы органдардың ғимараттарында қолжетімділікті есептеу және бақылау жүйесі (ҚЕБЖ) орнатылған. Бұл іс-шара тек мемлекеттік қызметшілердің Еңбек заңнамасын қатаң ұстану, демалыс күндері жұмысқа шығу және үстеме жұмысқа тартылу практикасын тоқтатуға бағытталған.

Ғабит Патшаханұлы, енді әңгімемізді еңбек жолыңызға қарай бұрсақ. Ең алғаш Каспий экология прокуратурасында бастапсыз. Табиғатты қорғау, оның ішінде Атырау облысындағы прокуратура саласына қалай келдіңіз?

– Мен Қ.А.Яссауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің қаржы, Халықаралық құқық және нарық Академиясында заңгер мамандығы бойынша жоғары білім алып, оқу орнының жолдамасымен алғаш еңбек жолын 2000 жылы Каспий экологиялық прокуратурасының маманы, Каспий экологиялық прокуратурасы прокурорының көмекшісі, 2001 жылы Атырау табиғатты қорғау прокурорының көмекшісі болып қызмет атқардым.

Прокуратура саласынан Сот саласына ауысыпсыз. Еңбек жолыңыздың осы жылдарына кішігірім тоқталсаңыз.

– Елордамыз қазіргі Нұр-Сұлтан қаласына ауысқаннан кейін жастардың барлығы көптеп тартыла бастады. Мен де осы көштен калмай «Арман қала –Астана» деп арманымды жүзеге асыруға қадам бастым және бұл қадамыма еш өкінбеймін.

2002 жылы Нұр-Сұлтан қаласындағы «Астана Интернационал» ЖШС заңгері, 2002–2016 жылдары аралығында Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот аппаратында референті, бас сарапшы, бас консультант, сектор меңгерушісі, бөлім меңгерушісі, хатшылық меңгерушісі қызметтерін атқардым.

– Сот саласынан мемлекеттік қызмет, оның ішінде жергілікті өзін-өзі басқару саласына ауысып келу қиын болмады ма? Осы екі саланың қайсысында өзіңізді жақсы сезінесіз? Егер қайта таңдау мүмкіндігі берілсе, қайсы саладан бастар едіңіз?

– Ең біріншіден ауысу мәселесіне келер болсақ, Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы кадр саясаты жөніндегі ұлттық комиссияның шешімімен менің қызмет орнымдағы лауазымым «А» корпусына енгізілді. Сонымен, Қазақстан Республикасы президенті Әкімшілігінің және Шымкент қалалық мәслихатының келісімдерімен Шымкент қаласының Қаратау ауданы әкімі лауазымына тағайындалдым.

Екіншіден, барлығымыз мемлекеттік заңға бағынамыз. Таңдау мүмкіндігі келіп жатса маған халықпен қызмет жасау, өзіме жақындау. Әлихан Бөкейхановтың «Ұлтына, халқына қызмет ету – білімнен емес, мінезден» – деген сөзі бар. Сондықтан мен халықпен жұмыс жасауды таңдар едім. Себебі, бұрынғы жұмысымда тек қана құжаттармен жұмыс жасаған болсам, мұнда халықпен етене жұмыс істеп мұң-мұқтажын тыңдап, оның шешу жолын саралап, мейлінше күш-жігерімді азаматтардың әл-ауқатын арттыруға жұмсадым. Ауыз су болсын, электр жарығымен, газбен қамтамасыз ету, жол салу сияқты халыққа қолайлы жағдай жасағанның арқасында елдің оң ықыласы мен батасына бөленіп тұрамыз. Әрине, ол менің ғана жұмысым емес, біздің ұжымдық жұмысымыздың жемісі деп білемін.

– Енді ұжымыңызға ойыссақ. Қанша қызметшіңіз бар? Басшы ретінде қызметшілеріңізге, шәкірттеріңізге, тіпті, өзіңізге қоятын талаптарыңызды айта кетсеңіз.

– Аудан әкімі аппаратында жалпы 29 мемлекеттік қызметші жұмыс атқарады. Мемлекеттік қызметшіге артық талап қою мүмкін емес. Себебі, мемлекеттік қызметтің жұмысын реттейтін арнайы заң бар және әр маманның өзіне жүктелген нақты лауазымдық міндеттері бар. Мемлекеттік қызметші халықпен тығыз жұмыс жасайтындықтан өз міндетіне жоғары жауапкершілікпен қарап өзін-өзі үнемі жетілдіріп отыруы қажет.

– Үздік мемлекеттік қызметші дегенде қызметшілеріңіз арасынан, әлде, әріптестеріңізден кімді атар едіңіз? Оның қай қасиетін үлгі тұтасыз? Мемлекеттік қызметшіні нендей қасиеттер даралап тұруы керек?

– Үздік мемлекеттік қызметші – деп бір адамды даралауға болмайды. Себебі, біздің жұмысымыз – ұжымдық жұмыс! Сондықтан, қазақтың «Жаяудың шаңы шықпас, жалғыздың үні шықпас» деген жақсы бір сөзі бар. Нәтижелі жұмыс жеке бір адамның емес жалпы ұжымның арқасында жететін жетістік. Қасиеттерге келсек мемлекеттік қызметшіге жауапкершілік пен орындаушылық, ұйымдастырушылық осы үш қасиетті атап айтуға болады.

– Жас мемлекеттік қызметші жаңадан жұмысына кіріскен сәтте қызметтік жүктемелерден бөлек өзге қандай тапсырмалар бересіз? Нені үйренуі керек? Сіздің мемлекеттік қызметші мектебіңіздің ерекшелігін айтсаңыз...

– Мемлекеттік қызметке алғаш рет кірген азаматқа олардың атқаратын лауазымына сәйкестігін тексеру мақсатында заңға сәйкес сынақ мерзімі белгіленеді. Сынақ мерзімімен қоса мемлекеттік қызметте бірнеше жыл тәжірибесі бар тәлімгер бекітіледі. Қызметтік жүктемелерден бөлек, заңға сәйкес өзге тапсырмалар жас мемлекеттік қызметшінің басқа да бастамашылық қасиеттерін айқындау мақсатында берілуі мүмкін. Мәселен, мамандығы экономист болғанымен, қасиеттерді айқындау мақсатындағы тапсырмалардың нәтижесінде позитивті әрі шығармашылық, ұйымдастырушылық қабілетін байқауға болады.

Жас мемлекеттік қызметші лауазымдық міндеттерін ұтымды әрі тиянақты орындап үйлестіру жұмыстарына жауапкершілікпен қарап, өз міндеттерін ұқыпты, мұқият атқаруды үйренуі керек.

Мен мемлекеттік қызмет саласын жетілдіру мен дамытуға, тиімділігін арттыруға уақытылы шешім қабылдауға қызметшілерді үнемі бағыттап отырамын. Сонымен қатар, қызметшілерге тапсырылған жұмысты орындауда ерекше зейін салып, еңбек тәртібін, қызметтік әдеп нормаларын, мемлекеттік органның ішкі тәртібін сақталуына аса назар аударамын.

– Әдеп кодексі талаптарына жауап бере алмаған, сол себепті жұмыстан босатылған қызметшіңіз болды ма? Мүдделер қақтығысын қалай шешесіз?

– Әдеп кодексі талаптарына жауап бере алмаған, сол себепті жұмыстан босатылған қызметші болмаған. Ал мүдделер қақтығысының болмау себебі, әріптес қызметшілердің арасында халықтың мемлекеттік органдарға сенімін нығайтуға, мемлекеттік қызметте өзара қарым-қатынастың жоғары мәдениетін қалыптастыруға және мемлекеттік қызметшілердің әдепсіз мінез-құлық жағдайларының алдын алуға бағытталған жиналыстар мен құқықтық сабақтарды жиі өткізіп тұруымыздың нәтижесі деп білем.

– Басқалармен салыстыра отырып, мемлекеттік қызметші келбетін санамалап берсеңіз.

– Мемлекеттік қызметші ең бірінші жұмысына кіріскен сәтінде халық пен мемлекеттік органдардың өкілдерінің алдында ант береді. Мұндағы аса назар аударатын мемлекеттік қызметші жауапкершілікті сезіне отырып, елдің Конституциясы мен заңдарын сақтауға, халқына адал да білікті қызмет етуге ант етеді.

Мемлекеттік қызметші деп білімді де білікті, қарапайым әрі адал, ашықтық пен жариялылықты ұран еткен азаматты айтуға болады.

– Басшы ретінде қандай басқару менеджментін басшылыққа аласыз? Жергілікті басқаруға қай тәсілдер тиімді? Өзіңіз қайсысын қолайлы көресіз?

– Әрбір азаматты өзіңмен тең көру, басшылық құрам, орындаушы құрам – деп бөлмей олардың ой-пікірін тыңдап, жұмысқа ынталандыру, өзімнің немесе өзге де азаматтардың еңбек жолын мысалға келтіре отырып әрдайым бағыт-бағдар беріп мемлекеттік қызметке деген ынтасын арттырып, осы қызметтен бұдан әрі үлкен лауазымдарға да жетуге болатындығына сенімін арттыру және ең бастысы сендіру.

Жергілікті басқаруға нақ мына тәсілдер тиімді – деуге болмайтын шығар. «Осы менің еңбегімді бағаламайды-ау» дейтін кейбір азаматтар болады. Мұндай азаматтар қатты қателеседі. Әрбір басшы қызметшілердің істеген еңбегін бағалайды және оған тиісті баға беріп отырады. Мемлекеттік қызметтік жүйенің жолға қойылған өз тәсілі, яғни, қағида бар және осы қағиданың ең бірінші талабы – адамның, қызметшінің жауапкершілігі.

Күн сайынғы күн тәртібін неден бастайсыз? Қалай аяқтайсыз? Бос уақытыңызда атқаратын шаруаларыңызды айтып берсеңіз.

– Күнделікті күн тәртібім таңертең сағат 9-10 аралығында аудан тұрғындарын жеке қабылдаудан бастап, осы қабылдауда болған арыздар мен өтініштерді әріптестеріммен талқылап, жылдам әрі оң шешімін табуға ықпал етемін.

Әрдайым қызметшілердің арасында заң нормаларын ашық талқылап, өзекті мәселелерді басты назарға алып, бақылауда ұстап, өткен күннің қорытындысы бойынша атқарылған жұмыстардың нәтижесін сұраймын. Ал бос уақытымда «Отан – отбасынан басталады» демекші, отбасыма көңіл бөліп, бала-шағаммен бірге өткізуге тырысамын.

– Әңгімеңізге рақмет!

Сұхбаттасқан – Сейдалы ДҮЙСЕБАЙҰЛЫ

 

 
Бет 1 , барлығы 33
 
Барлық құқықтар қорғалған.
"Қызмет" интернет басылымы.