Музей – адамзат жадының сақтаушысы, ал музей жәдігері – сол жадтың үнсіз тіл қататын куәгері. Әрбір жәдігер өз дәуірінің тынысын, сол кезеңдегі адамдардың өмір салтын, дүниетанымын, арман-мүддесін бойына сіңіріп сақтайды. Ол сөйлемейді, бірақ терең ойға жетелейді, қозғалыссыз тұрса да, тарихты тірілтеді. Музей жәдігерлері біз бен өткен заман арасындағы алтын көпір іспеттес. Көне қару-жарақ, тұрмыстық бұйым, ұлттық киім, қолжазба немесе археологиялық олжа болсын – әр зат белгілі бір тарихи оқиғаның, әлеуметтік жағдайдың немесе мәдени дәстүрдің айғағы. Олар арқылы біз ата-бабаларымыздың қалай өмір сүргенін, қандай қиындықтарды бастан өткергенін, нені қастерлегенін танимыз. Мысалы, қарапайым қыш құмыра немесе ескі ағаш бесік сол дәуірдегі тұрмыстың қарапайымдылығын, табиғатпен етене жақын өмір салтын көрсетеді. Ал батырлардың қаруы елді қорғау жолындағы ерлік пен батылдықтың символына айналады.
Жәдігердің ерекшелігі – оның үнсіздігі. Ол бізге дайын жауап бермейді, керісінше ойлануға, салыстыруға, тарихты терең түсінуге шақырады. Бір ғана жәдігерді тамашалау арқылы тұтас бір дәуірдің рухын сезінуге болады. Осы үнсіз тіл арқылы музей адамды өткенмен сырласуға жетелейді. Жәдігерлердің маңызы, әсіресе, жас ұрпақ үшін зор. Кітаптан оқыған тарих музейдегі нақты заттар арқылы шынайы әрі әсерлі қабылданады. Бұл – патриоттық сезімді оятатын, ұлттық болмысты қалыптастыратын маңызды құрал.
Музей жәдігерлерін сақтау – тек өткенді құрметтеу ғана емес, болашақ алдындағы жауапкершілік. Әрбір жәдігер – орны толмас құндылық. Егер ол жойылса немесе ұмытылса, тарихтың бір парағы мәңгіге жоғалады. Сондықтан музей қызметкерлерінің еңбегі аса маңызды: олар жәдігерлерді зерттеп, қалпына келтіріп, келер ұрпаққа аманат етеді.
Музей жәдігерлері мазмұнына қарай бірнеше топқа бөлінеді:
Археологиялық жәдігерлер – көне қоныстардан табылған еңбек құралдары, әшекей бұйымдар, қыш ыдыстар.
Этнографиялық жәдігерлер – ұлттық киімдер, тұрмыстық заттар, қолөнер бұйымдары.
Тарихи жәдігерлер – белгілі тұлғаларға тиесілі заттар, құжаттар, қару-жарақтар.
Өнер туындылары – суреттер, мүсіндер, зергерлік бұйымдар.
Әрбір жәдігер түрі белгілі бір кезеңнің өмір салтын, мәдени деңгейін және рухани дүниесін айқындайды. Әр музей жәдігерінің өзіндік тарихы бар. Ғалымдар оны «жәдігердің өмірбаяны» деп атайды. Ол заттың қай жерде, қашан, қандай мақсатта қолданылғанынан бастап, музейге қалай түскеніне дейінгі жолды қамтиды. Осы деректер жәдігердің ғылыми құндылығын арттырып, оның маңызын терең түсінуге көмектеседі. Бүгінгі таңда музейлер заман талабына сай дамып келеді. Сандық технологиялар арқылы жәдігерлер 3D форматта көрсетіліп, виртуалды экскурсиялар ұйымдастырылуда. Бұл алыстағы адамдарға да ұлттық мұрамен танысуға мүмкіндік береді. Дегенмен, түпнұсқа жәдігердің орны бөлек: оны көру, сезіну ерекше әсер қалдырады.
Музей жәдігері – өткеннің үнсіз куәсі, ұлттың рухани байлығы. Ол бізге кім болғанымызды, қайдан шыққанымызды еске салып, болашаққа бағыт-бағдар береді. Жәдігерлерді қастерлеу – өз тарихымызды, мәдениетімізді, ұлттық болмысымызды құрметтеу деген сөз. Сондықтан музейге бару – жай ғана серуен емес, өткенмен тілдесу, тарихтан тағылым алу. Музей жәдігерлері – тек тарихи дерек көзі ғана емес, тәрбиелік маңызы зор құрал. Олар адам бойында ұлтжандылық, тарихқа құрмет, жауапкершілік сияқты құндылықтарды қалыптастырады. Жәдігерді көзбен көріп, оның шынайы екенін сезіну – өткенді құр сөзбен емес, нақты дәлел арқылы қабылдауға мүмкіндік береді. Әсіресе, оқушылар үшін музейдегі әрбір экспонат – тірі сабақ. Ол баланың ой-өрісін кеңейтіп, зерттеуге, салыстыруға, сұрақ қоюға үйретеді. Музейлік сабақтар мен экскурсиялар білімді есте сақтауды жеңілдетіп, тарихқа деген қызығушылықты арттырады.
Г.ҚОҢЫРБАЕВА
музей қызметкері